مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان

مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان

شناسایی ابعاد و شاخص های مشارکت در توسعه گردشگری در قلمرو کوچ نشینان (مورد مطالعه: شهرستان قوچان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد شیروان، دانشگاه آزاد اسلامی، شیروان، ایران.
2 استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد، ایران.
3 استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد شیروان، دانشگاه آزاد اسلامی، شیروان، ایران.
چکیده
مقدمه: امروزه در ادبیات گردشگری به نقش جامعه در کلیه ابعاد توسعه پایدار توجه بسیاری معطوف شده و مشارکت جامعه را در امور گردشگری، به‌ عنوان یک چالش مهم در توسعه گردشگری پایدار برشمرده است. لذا مشارکت عمومی سنگ بنای برنامه­ریزی گردشگری پایدار محسوب می­شود. توسعه صنعت گردشگری به وسیله ایجاد انگیزه و بررسی راه­های تقویت مشارکت مردم در این توسعه، برای این صنعت امری حیاتی است
هدف پژوهش: هدف این تحقیق، شناسایی ابعاد و شاخص­های مشارکت در توسعه گردشگری در قلمرو کوچ­نشینان قوچان است.
روش­شناسی تحقیق: پژوهش حاضر، از نظر هدف، بنیادی-کاربردی و دارای ماهیت توصیفی- تحلیلی و از نظر روش، در گروه پژوهش­های کیفی قرار دارد. جهت تجزیه و تحلیل اطلاعات نیز از روش گراند تئوری و دلفی استفاده شد. در این پژوهش از رویکرد سیستماتیک اشتروس و کوربین برای نظریه داده بنیاد استفاده شد. جامعه آماری پژوهش تمامی (کارشناسان و مدیران شهری و منطقه­ای در حوزه گردشگری شهرستان قوچان) می­باشد که نمونه‌گیری تا مرحله اشباع (کفایت) نظری پیش رفت؛ نمونه‌گیری از نوع غیراحتمالی به‌ صورت نمونه‌گیری هدفمند بود. در مجموع 30 مصاحبه عمیق صورت گرفت. مصاحبه­ها (بین 60 تا 90 دقیقه) ضبط و یادداشت و بلافاصله پیاده شد.
قلمرو جغرافیایی پژوهش: قلمرو جغرافیایی پژوهش حاضر شامل، قلمرو کوچ­نشینان شهرستان قوچان می­باشد.
یافته­ ها و بحث: نتایج تحقیق نشان می‌دهد مشارکت جامعه محلی در توسعه گردشگری قلمرو کوچ‌نشینان قوچان ساختاری چندبعدی دارد که ابعاد اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی، کالبدی-محیطی، برنامه‌ریزی و اطلاعاتی-تبلیغاتی را دربر می‌گیرد. هر یک از این ابعاد نشان‌دهنده نوعی از تعامل فعال مردم در پویایی نظام گردشگری است. یافته‌ها بیانگر نقش‌آفرینی اقتصادی و فرهنگی مردم از طریق بوم‌گردی، عرضه صنایع‌دستی و احیای آیین‌های بومی‌اند. همچنین مشارکت آن‌ها در برنامه‌ریزی و تبلیغات دیجیتال موجب تقویت حس مالکیت، اعتماد اجتماعی و ترویج مقصد شده است. بعد محیطی نیز با اقدامات زیست‌محور مردم، جلوه‌ای از مسئولیت‌پذیری در برابر طبیعت را نمایان می‌سازد.
نتیجه­ گیری: به‌طور کلی، نتایج نشان می‌دهد توسعه گردشگری در قلمرو کوچ‌نشینان قوچان، زمانی پایداری و اثربخشی خود را حفظ خواهد کرد که پنج بعد یاد شده به شکلی هماهنگ و هم‌افزا تقویت شوند. مشارکت واقعی مردم در این فرآیند، از سطح عامل اجرایی فراتر رفته و آنان را به طراحان، تصمیم‌گیران و سفیران فرهنگی منطقه تبدیل می‌کند که توسعه را نه به‌عنوان امری تحمیلی، بلکه به‌مثابه مسیری خودجوش و برخاسته از هویت بومی‌شان پیش می‌برند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

احمدی، عبدالمجید، (1397)، پتانسیل­سنجی گردشگری با تکیه بر بسترهای ژئومورفولوژیکی در راستای توسعه­ی ناحیه­ای (مطالعه­ی موردی: منطقه­ی اورامانات). جغرافیا و توسعه ناحیه­ای، 16(30)، 117-135.
امرایی، سپیده، مرادی،حوریه، شرفی، سیامک. (1402). تحلیل خوشه­ای کانون­های جاذب گردشگری روستایی کوچ­نشین (مورد مطالعه: بخش پاپی، سپید دشت لرستان). مطالعات برنامه­ریزی قلمرو کوچنشینان، 3(2)، 149-168.
بابایی، محبوب، مجرب قوشچی، رضا، بصیری توچایی، مرتضی، (1397)، امکان­سنجی و برنامه­ریزی راهبردهای گردشگری شهرستان ماکو با استفاده از مدل(SWOT). مهندسی جغرافیایی سرزمین، 2(3)، 117-130.
بادکو، بهروز، قاسمی سیانی، محمد، حسینی، سابق، (1400)، تاثیر گردشگری اجتماع-محور بر توسعه جوامع روستایی از دیدگاه جامعه محلی مورد مطالعه: روستاهای هدف گردشگری شهرستان پاوه. مطالعات اجتماعی گردشگری، 9(18)، 205-230.
بیرانوندزاده، مریم، شرفی، سیامک، (1398)، بررسی ابعاد و پیامدهای اجتماعی موثر بر توسعه صنعت گردشگری در محور گردشگری خرم آباد، پلدختر. جغرافیا و روابط انسانی، 2(3)، 446-455.
تولایی، سیمین، سلیمانی، محمد، جهانی دولت­آباد، رحمان، و جهانی دولت­آباد، اسماعیل. (1396). نقش مشارکت جوامع محلی در صنعت گردشگری پایدار (مطالعه موردی: سرعین). پژوهش­های جغرافیای انسانی (پژوهش­های جغرافیایی)، 49(1)، 95-113.
حقیقت، علی، خرسندیان، عبدالخالق، عربی، حامد، (1392)، بررسی رابطه علیت میان رشد اقتصادی و توسعه گردشگری در کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا (MENA). سیاست‌های راهبردی و کلان. 1(2)، 71-108.
حیدری کوشکنو، مجید، فلاح تفتی، حامد، احمدخانی، مسعود، (1398)، شناسایی مؤلفه‌های شهروندی تأثیرگذار بر توسعه گردشگری شهری مطالعه موردی: شهر یزد. نشریه گردشگری شهری، 6(2)، 117-132.
دلاوری، حسین، نادری مایوان، رمضانعلی. (1402). شناسایی راهکارهای گردشگری پایدار در راستای توسعه اقتصادی سکونتگاههای روستایی در قلمرو کوچ نشینان شهرستان قوچان. مطالعات برنامه­ریزی قلمرو کوچ نشینان، 3(1)، 43-54.
شمس­الدینی، علی، جمینی، داود. (1403). شناسایی مهم‌ترین استراتژی توسعه گردشگری عشایری (مطالعه موردی: استان فارس). پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی، 5(17)، 13-27.
طهماسبی، مریم، رضائی مقدم، کورش، (1389)، ناپایداری اکوتوریسم روستایی در استان خوزستان. انسان و محیط زیست، 8(4)، 3-15.
فلاحی، آزاده، رونقی، محمدحسین، (1401)، شناسایی و رتبه‌بندی تأثیر متقابل موانع ساختاری گردشگری اجتماع‌محور در ایران. جغرافیا و پایداری محیط، 12(2)، 1-15.
فلاحی، آزاده، مدرسی، میثم، زارعی، عظیم، (1401)، شناسایی و اولویت‌بندی مهم‌ترین موانع فرهنگی گردشگری اجتماع‌محور در ایران. جغرافیا و برنامه ریزی محیطی، 33(2)، 85-102.
موحدی، رضا، پویا، مهرداد، صرامی فروشانی، ترانه، آرمند، مریم. (1403). شناسایی و اولویت‌بندی مناطق مستعد گردشگری عشایری در استان همدان. مطالعات برنامه­ریزی قلمرو کوچ نشینان، 4(1)، 117-132.
Amare, W, Yihalem, K, Ying, Li. (2021). Culinary tourism as a driver of regional economic development and socio-cultural revitalization: Evidence from Amhara National Regional State, Ethiopia. Journal of Destination Marketing & Management. Volume 19. pp 1-11.
Anstrand, M. (2006). Community-based tourism and socio-culture aspects relating to tourism: A case study of a Swedish student excursion to Babati (Tanzania).
Giampiccoli, A., Hayward Kalis, J. (2012). Community-based tourism and local culture: The case of the amaMpondo, PASOS. Revista de Turismo y Patrimonio Cultural, 10(1), 173-188.
Gutierrez, E.L.M, (2023), Re-examining the participation and empowerment nexus: Applications to community-based tourism, World Development Perspectives, Volume 31, September 2023, 100518.
Huo, T., Yuan, F., Huo, M., Shao, Y., Li, S., Li, Z. (2023), Residents' participation in rural tourism and interpersonal trust in tourists: The mediating role of residents’ perceptions of tourism impacts, Journal of Hospitality and Tourism Management, Volume 54, March 2023, pp 457-471.
Iqbal, A., Ramachandran, S., Siow, M.L., Subramaniam, T., Mohammad Afandi, S.H. (2022), Meaningful community participation for effective development of sustainable tourism: Bibliometric analysis towards a quintuple helix model, Journal of Outdoor Recreation and TourismVolume 39, September 2022, Article number 100523.
Kummitha, H.R., Kareem, M.A., Paramati, S.R. (2023), the residents' participation in tourism based social entrepreneurship organization: Evidence from residents’ perception on ecosphere social enterprise, Journal of Outdoor Recreation and Tourism, Volume 44, December 2023, Article number 100687.
Kwangseh, B. E. (2014). Community based tourism (CBT) planning– an analysis of opportunities and barriers: A case study of Cameroon. Master Thesis. Eastern Mediterranean University, Gazimağusa, North Cyprus.
Lin, D, Simmons, D, (2017), structured inter-network collaboration: Public participation in tourism planning in Southern China, Tourism Management. Volume 63, PP 315-328.
Prabhakaran, S, Nair, V, Ramachandran, S, (2014), Community Participation in Rural Tourism: Towards a Conceptual Framework, Procedia - Social and Behavioral Sciences, Volume 144, pp 290-295.
Wondirad, A, Ewnetu, B, (2019), Community participation in tourism development as a tool to foster sustainable land and resource use practices in a national park milieu, Land Use Policy, Volume 88, November 2019, 104155
Woodley, A. (1993), Tourism and sustainable development, the community perspective. In J. G. Nelson, R. Butler, & G. Wall, Tourism and sustainable development: monitoring, planning, managing. Heritage Resources Centre, University of Waterloo, pp. 135- 146.
Zhou, L, Wall, G, Zhang, D, Cheng, X. (2021). Tourism and the (re)making of rural places: The cases of two Chinese villages. Tourism Management Perspectives. Volume 40. October 2021. 100910.