مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان

مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان

بررسی ظرفیت توسعه گردشگری تجربه‌گرا در نواحی عشایری (مطالعه موردی: عشایر شهرستان ایذه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
راضیه شهپری 1
علی حاجی نژاد 2
مهدی حسام 2
1 کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
2 دانشیار گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
10.22034/jsnap.2026.579109.1136
چکیده
مقدمه: گردشگری عشایر به‌عنوان یکی از رویکردهای نوین گردشگری، با تأکید بر مشارکت فعال گردشگر در تجربه‌های اصیل فرهنگی، اجتماعی و محیطی، می‌تواند نقش مهمی در توسعه پایدار نواحی عشایری ایفا کند.
هدف پژوهش: هدف از این پژوهش، بررسی و ارزیابی ظرفیت‌های توسعه گردشگری تجربه‌گرا در نواحی عشایری شهرستان ایذه است.
روش‌شناسی: این تحقیق از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی-تحلیلی است. داده‌های موردنیاز از طریق مطالعات اسنادی، مشاهدات میدانی و پرسش‌نامه گردآوری شده است. جامعه آماری پژوهش شامل عشایر ساکن نواحی موردمطالعه و کارشناسان مرتبط با حوزه گردشگری و توسعه نواحی عشایری می‌باشد.
قلمرو جغرافیایی: منطقه موردمطالعه نواحی عشایری شهرستان ایذه می‌باشد.
یافته‌ها و بحث: یافته‌ها نشان می‌دهد که در همه شاخص‌ها شرکت‌کنندگان نمره بالای 3 داده‌اند که نشان می‌دهد آن‌ها به جنبه‌های مختلف موضوع مورد بررسی دیدگاه مثبتی دارند. همچنین بر اساس آزمون فریدمن، شاخص غوطه‌وری بالاترین رتبه را دارا است.
نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که عواملی مانند تنوع فرهنگی، آیین‌ها، آداب‌ورسوم عشایری، مناظر طبیعی، مهمان‌نوازی جامعه محلی و امکان مشارکت در فعالیت‌های روزمره عشایری، از مهم‌ترین ظرفیت‌های توسعه گردشگری تجربه‌گرا در منطقه به شمار می‌روند. در مقابل، ضعف زیرساخت‌ها، کمبود آموزش، نبود برنامه‌ریزی منسجم و محدودیت‌های مدیریتی از جمله چالش‌های اساسی توسعه این نوع گردشگری هستند.
کلیدواژه‌ها
ظرفیت سنجی
گردشگری عشایر
گردشگری تجربه‌گرا
شهرستان ایذه
موضوعات
بسته نگار، مهرنوش و آذربد، آناهیتا (1403). شناسایی و اولویت‌بندی جاذبه‌های گردشگری خلاق در زندگی عشایر از منظر میهمان-میزبان (مطالعه موردی: ایل بختیاری استان خوزستان). گردشگری اوقات فراغت، 9، (17): 21-44. https://tlj.usc.ac.ir/article_197408.html. 10.22133/tlj.2024.440781.1151
پورسعید، محمدمهدی؛ کاظمی، مهدی و جهانشاهی، مرضیه (1400). پدیدارشناسی تجربه زیسته گردشگران خلاق (موردمطالعه: گردشگری خلاق با محوریت عشایر استان کرمان). فصل‌نامه علمی-پژوهشی برنامه‌ریزی توسعه گردشگری، 10(27)، 123-151. https://tourismpd.journals.umz.ac.ir/article_3409.html. 10.22080/jtpd.2021.21090.3500
خالقی، عقیل (1400). آینده‌پژوهی برنامه‌ریزی توسعه روستایی (مطالعه موردی: شهرستان ورزقان). فصل‌نامه علمی- پژوهشی برنامه‌ریزی منطقه‌ای. 11(42): 137-153. https://jzpm.marvdasht.iau.ir/article_3937.html.  10.30495/jzpm.2021.3937
زارعی کردشولی، فاطمه و گل محمدی، میلاد (1404). نقش کوچ عشایر در منظر فرهنگی ایل راه‌های قشقایی یورد بر گردشگری پایدار (مطالعه موردی: طایفه کردشولی ایل قشقایی). نهمین کنگره بین‌المللی سالانه یافته‌های نوین در علوم کشاورزی و منابع طبیعی، محیط‌زیست و گردشگری. https://www.openaccess.ir/c/newconf9/paper_1503148.
شمس الدینی، علی و جمینی، داوود (1403). شناسایی مهم‌ترین استراتژی توسعه گردشگری عشایر (مطالعه موردی: استان فارس). فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی، 3(17):13-27. https://jurs.znu.ac.ir/article_717724_ab103a07b291600e807f0d7ec08c6208.pdf. https://doi.org/10.30470/jegr.2024.2037659.1207
فرهادی یونکی، مجید و جهانیان، منوچهر (1402). شناسایی و اولویت‌بندی معیارهای مؤثر گردشگری تجربه محور در جاذبه‌های فرهنگی خلاق (مطالعه موردی: شهر تهران). فصل‌نامه علمی-پژوهشی برنامه‌ریزی توسعه گردشگری، 10(36): 99-122. https://tourismpd.journals.umz.ac.ir/article_4377.html. 10.22080/jtpd.2023.23734.3710
قاسمی، مریم و حامد فر، سعید (1401). چالش‌های پیش روی کارآفرینان عشایر (مطالعه موردی: اقامتگاه‌های بوم گردی عشایر قشقایی استان فارس). پژوهش‌های کارآفرینی و نوآوری. 1(1): 63-75. https://journal.iransaei.ir/article_168070.html. 10.22034/eir.2023.168070
کرمی، فریبا؛ اکبریان رونیزی، سعیدرضا و جباری ارخلو، افسانه (1400). بررسی عوامل انگیزشی مؤثر در توسعه‌ی گردشگری عشایر (مطالعه موردی: ایل قشقایی). فصل‌نامه علمی-پژوهشی برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، 10(37)، صص 39-63. https://journals.umz.ac.ir/article_3406.html. 10.22080/jtpd.2021.21024.3489
کریم زاده، حسین؛ قنبری، ابوالفضل و هاشمی امین، سمیرا (1402). تحلیلی بر عوامل مؤثر بر گردشگری خلاق و رفتار آتی گردشگران روستایی و عشایر منطقه ارسباران. نشریه علمی جغرافیا و برنامه‌ریزی، 27(84)، 121-130. https://geoplanning.tabrizu.ac.ir/article_14612.html. 10.22034/gp.2023.14612
منوچهری، فاطمه؛ احمدوند، معصومه؛ کوراوند، حسین و کیان پور، مهتاب (1404)، شناسایی و تحلیل چالش ها و فرصت های توسعه کسب و کار در قلمروهای عشایری ایران: یک مطالعه ترکیبی، مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان، دوره 5، شماره دو، صص 33-44. https://www.jsnap.ir/article_237098.html. 10.22034/jsnap.2025.554756.1127
میرتقیان رودسری، سید محمد (1401)، گونه شناسی گردشگران و محصولات گردشگری مبتنی بر منابع و ظرفیتهای جامعه و مناطق عشایری، مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان، دوره دوم، شماره دوم، صص 105-126. https://www.jsnap.ir/article_169204.html. 10.22034/jsnap.2023.389489.1052
نعمتی، ولی؛ ضیائی، محمود؛ فقیهی، ابوالحسن و طهماسبی، اصغر (1400). تحلیل کیفی مؤثر بر پایداری معیشتی و توسعه گردشگری در مناطق عشایری (مطالعه موردی: عشایر شاهسون). فصل‌نامه علمی-پژوهشی برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، 10(39): 7-29. https://tourismpd.journals.umz.ac.ir/article_3620.html. 10.22080/jtpd.2022.21910.3578
Aarabe, M., Bouizgar, M., Ben Khizzou, N., Alla, L., & Benjelloun, A. (2026). Experiential marketing in tourism: a systematic review of paradigms, mechanisms and experiential outcomes. Cogent Business & Management, 13(1), 2658263. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/23311975.2026.2658263. https://doi.org/10.1080/23311975.2026.2658263.
Chen, F. Xu, H. & Lew, A. A. (2020). Livelihood resilience in tourism communities: The role of human agency. Journal of Sustainable Tourism, , 28, 606-624. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09669582.2019.1694029. https://doi.org/10.1080/09669582.2019.1694029
Dimitrova, M. G. (2023). Experiential Tourism. Publisher: WASP/ Whistleblowers Aid Support Protection. https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://www.researchgate.net/publication/372627292_Experiential_Tourism&ved=2ahUKEwjsgOCdr-iUAxXzQvEDHdepAk8QFnoECB0QAQ&usg=AOvVaw3p8luCcXdbt1fL_KFn4WnR.
Faumuina, j. (2024). Transformative tourism: introducing the experiential cultural tourism model as an innovative means to cultive resilient ends for cofa nations. Cultural tourism in the asia pacific, 183-202. https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-031-63459-8_12. https://doi.org/10.1007/978-3-031-63459-8_12
Jokom, R., Semuel, H., & Wijaya, S. (2025). Sustainable tourism experiences: the role of digital technology and government support in creating tourists’ memorable experiences. Cogent Business & Management, 12(1), 2482026. https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/23311975.2025.2482026 . https://doi.org/10.1080/23311975.2025.2482026
Kuster, L. & Vali, N. (2024). A netnographic study to understand the determinants of experiential tourism destinations. Humanities & social sciences communications. https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://www.nature.com/articles/s41599-024-03156-5. https://doi.org/10.1057/s41599-024-03156-5.
Liang, A. R. D. (2022). Consumers as co-creators in community-based tourism experience: Impacts on their motivation and satisfaction. Cogent Business & Management, 9(1), 2034389. https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/23311975.2022.2034389.  https://doi.org/10.1080/23311975.2022.2034389
Lin, J. H., Fan, D. X., Tsaur, S. H., & Tsai, Y. R. (2021). Tourists’ cultural competence: A cosmopolitan perspective among Asian tourists. Tourism Management, 83, 104207. https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0261517720301333. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2020.104207
Lindawati, L. Damayanti, A. Putri, D. H. (2021). The Potential of Community- Based Nomadoc tourism Development: Insight from Three Case Study in Yogyakarta. Journal Pemberdayaan Masyarakat: Media Pemikiran dan Dakwab Pembangunan. ISSN: 2580-863X 2597-7768(e); 5. (1), 135-162. https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://ejournal.uin-suka.ac.id/dakwah/JPMI/article/view/051-06.
Martinez martinez de carnero calzada, F. (2025). Experietial tourism: a conceptual and functional analysis. Tourism and heritage: shaping sustainable and innovative futures. 86-73. https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://www.researchgate.net/publication/392081539_Experiential_Tourism_A_Conceptual_and_Functional_Analysis . https://doi.org/10.1007/978-3-031-81485-3-4,
Saeed, H.& Al Atrees, M. A. (2024). Developing new forms of tourism based intangible cultural heritage and creativity in egypt. Journal of cultural Heritage Management and Sustainble Development. 15(4), 848-859.  https://www.sciencedirect.com/org/science/article/abs/pii/S204412662400004X. https://doi.org/101108/JCHMSD-062023-0099, 
Sari, R. J. Suarmana, W. R. (2022). Trends of Nomadic Tourism Using Campervan as A Tourism Attraction for Millenials to Travel in Bali. Tourism Research Journal, E- ISSN: 2598-9839,6(2). https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://trj.iptrisakti.ac.id/index.php/trj/article/download/182/102. https://doi.org/10.30647/trj.v6i2.182
Sotomayor, S. Arroyo, C. G. Barbieri, C. (2019). Tradition and modernity side- by- side experiential tourism among queshua communities. Journal of tourism and cultural change. 17(4), 1-17. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14766825.2019.1591683. https://doi.org/10.1080/14766825021901591683
Terziyska, L. (2024). Drivers of memorable wine tourism experi- ences- a netnography study. Wine Economics and Policy, 13(1), 17-31. https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://oaj.fupress.net/index.php/wep/article/view/14433. https://doi.org/10.36253/web-14433
Utama, C. P. & Nuryanti, W. (2024). Spatial Patterns of Nomad Tourism in Canggu Village Bali. Inersia informasi dan Ekspose Hasil Riset Teknik Sipil dan Arsitektur 20(2), 286-299. https://www.researchgate.net/publication/391201354_Spatial_Patterns_of_Nomad_Tourism_in_Canggu_Village_Bali. DOI:  10.21831/inersia.v20i2.73224
Wu,D. Li, K. Ma, J. Wang, E. & Zhu, Y. (2022). How Does Tourist Experience Affect Environmentally Responsible Behavior? Sustaiability, 14. (2), 1-18. https://www.mdpi.com/2071-1050/14/2/924. https://doi.org/10.3390/su14020924