مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان

مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان

ارزیابی میزان رضایتمندی جامعه عشایری از شغل دامپروری (مطالعه موردی: روستاهای میانکوه شرقی پلدخترلرستان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
10.22034/jsnap.2026.552053.1126
چکیده
مقدمه: باتوجه‌به آمارهای مرکز آمار ایران تعداد عشایر نسبت به سال‌های گذشته بسیار کم شده که این امر می‌تواند علاوه بر مشکلات مهاجرت به شهرها و روستاها تأمین زنجیره غذایی شهروندان را دچار مشکل کند؛ لذا لازم است کارشناسان موضوع را بررسی کرده و دلایل ترک شغل دامداری و مهاجرت عشایر و دلایل نارضایتی آنان از این شغل را بررسی نمایند.
هدف: هدف این پژوهش بررسی میزان رضایتمندی جامعه عشایری روستاهای میانکوه شرقی پلدختر از شغل دامداری می‌باشد.
روش­شناسی: : پژوهش حاضر از نوع کاربردی و از حیث روش تحقیق، توصیفی - تحلیلی است و باتوجه‌به ماهیت موضوع و شاخص‌های مورد بررسی، جمع‌آوری‌ اطلاعات به‌ دو روش اسنادی «و» پیمایشی‌ بوده است که با استفاده از پرسش‌نامه بین سرپرستان روستاهای موردمطالعه  انجام‌گرفته است. جامعه آماری شامل 142 نفر سرپرستان خانوارهای روستایی است. داده‌ها با استفاده از طیف 5 گزینه‌ای لیکرارزش‌گذاری شدند. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار Spss  انجام شد و از روش‌های آماری همچون آزمون T  تک نمونه‌ای، تحلیل واریانس یک‌طرفه و روش تحلیل عاملی تأییدی کمک گرفته شد.
قلمرو جغرافیایی: این پژوهش در 12 روستای میانکوه شرقی شهرستان پلدختر در استان لرستان انجام شده است.
یافته‌ها و بحث: : میزان رضایت‌مندی به لحاظ معیارهای مختلف یکسان نبوده؛ بلکه در بعد کلی شاخص اجتماعی و نهادی با مقدار آماره 3/15= T بیشترین تأثیر را داشته و کمترین میزان رضایتمندی در ابعاد اقتصادی و فرهنگی با مقدار آماره T – 65/5- وجود داشته است. در سطح مشخصات فردی نیز تعیین نوع شغل و میزان رضایتمندی با مقدار آماره T 62/28 بیشترین سطح معناداری وجود دارد.
نتیجه­ گیری: نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که وضعیت رضایت‌مندی عشایر از شغل دامداری در روستاهای میانکوه شرقی شهرستان پلدختر بسته به شرایط خانوادگی، وضعیت اقتصادی خانوار، تملک دارایی و مسکن و سطح تحصیلات متفاوت است. در نهایت متناسب با مهم‌ترین نتایج پژوهش، پیشنهادهای کاربردی در راستای بهبود وضعیت رضایت‌مندی عشایر از شغل دامداری ارائه شده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


آقایاری هیر، محسن و ولائی، محمد. (1400). بررسی راهبردهای کاهش فقر در روستاهای مناطق عشایری) مطالعه موردی: شهرستان باروق. مطالعات برنامه‌ریزی قلمرو کوچ‌نشینان 1(2)92-75.
بهرامی، رحمت‌الله (1403). تاثیر عوامل محیطی بر ساختار موسیقی نواحی کوهستانی در قلمرو کوچ نشینان، موردی: موسیقی هورامان، مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان، 4(7).
چراغی، طیبه؛ پورسعید، علیرضا؛ اشراقی سامانی، رؤیا؛ آرایش، محمدباقر و واحدی، مرجان (1399) تحلیل پایداری معیشت و شیوه سکنی
       گزینی عشایر در شهرستان ایلام، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی.2(9)104-89
حجی‌پور، محمد (1400). شکاف فضایی بنیانهای اقتصاد عشایری در استان خراسان جنوبی. مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان، 1(2)، 110- 93.                                                               
رزاقی بورخانی، فاطمه، حسینی، سید محمود (1394). تحلیل مشکلات و محدودیت‌های دامداران عشایر (مورد: روستای توچال شهرستان پاکدشت در استان تهران). فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی 4(14) 104-83
شاطری، مفید، خسروی گزیک، آزاده، حجی‌پور، محمد (1404). تحلیل آثار پروژه‌های اجرا شده در کانون‌های عشایری از منظر معیشت پایدار مطالعه موردی: شهرستان در میان در استان خراسان جنوبی. مطالعات برنامه‌ریزی قلمرو کوچ‌نشینان 5(9)46-33 
شمس‌الدینی، علی و گرجیان، پروین. (1389).عوامل موثر در مهاجرت روستائیان به شهرها، با تاکید بر شبکه مهاجرت (مورد: دهستان رستم دو).فصلنامه مطالعات برنامه ریزی سکونتگاههای انسانی5(11) 105-87 
شوکت فدایی، محسن، سند گل، عباس (1378). مقدمه‌ای بر مدیریت دام و مرتع. انتشارات طرح و برنامه‌ریزی و امور پژوهش وزارت جهاد کشاورزی.
شهرکی، محمدرضا، شرافتمند راد، محسن، قاسمی آریان، یاسر (1402) آشکارسازی علل ترک دامداری بهره برداران عشایری شمال شرقی ایران.فصلنامه تحقیقات مرتع و بیابان ایران،30(4) 589-571  
گله‌دار، شادی، گله‌دار، شبنم و مسعودی‌راد، ماندانا . (1402). سنجش نقش سازمان‌های مردم‌نهاد در افزایش تاب‌آوری اجتماعی پس از بحران سیل (مطالعه موردی: شهرستان پلدختر)جغرافیا و مخاطرات محیطی12(2)249-233                                       
مرکز آمار ایران. (1395). نتایج تفصیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال1395،استان لرستان
مشیری، سید رحیم و مولائی هشتجین، نصرالله (1379)، درآمدی بر اقتصاد کوچ‌نشینان ایران. نشر قومس، تهران.
مهدی‌زاده راینی، محمدجواد و رودباری، زهرا . (1403). شناسایی موانع و مشکلات دامپروری در منطقه جنوب کرمان و ارائه راهکارهایی برای توسعه آن با تأکید بر حفظ محیط زیستمطالعات علوم محیط زیست9(3) 8988-8972.  
میر امینی، محمدرضا (1384). بررسی روش­های بیمه دام در مناطق عشایری سیستان و بلوچستان.
نجفی کانی، علی‌اکبر، صحنه، بهمن، حیدریان، مرتضی (1403). بررسی چالشها و راهبردهای توسعه پایدار اجتماعات محلی عشایر شمال خراسان (مطالعه موردی: شهرستان شیروان).2(8) 12-1  
Daniels, I., Colleague1, C., Colleague2, D. (Eds.). (2022). Livelihood development strategies in the Brazilian Amazon: A comparative analysis. Publisher. 
Erickson, R. A. (1962). Role strain in family relationships. In J. Smith (Ed.) , Foundations of Family Sociology (pp. 123–142). University Press. https://doi.org/10.1000/abcdefg
Evans,Vyvyan and Melanie Green. (2006). Cognitive Linguistics: An Introduction, Edinburgh University Press.
Fang, Y.-P., Fan, J., Shen, M.-Y., & Song, M.-Q. (2014). Sensitivity of livelihood strategy to livelihood capital in mountain areas: Empirical analysis based on different settlements in the upper reaches of the Minjiang River, China. Ecological Indicators, 38, 225–235. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2013.11.007
      Mahoney, J. (2000). Path dependence in historical sociology. Theory and Society, 29(4), 507-548. http://www.jstor.org/stable/3108585
Ibe-Moses, K. C., and Nwokonko, R. N. (2021).Nomadic Educational Policy Implementation and Sustainable Development Among The Nomads in Nijeria . A Publication of Faculty of Education, Kampala International University in Tanzania,19(4) 51-57. http://dx.doi.org/10.14516/fde.2016.014.020.020
Maru,N.,Nori,M.,Scoones,I.,Semplici,G.andTriandafyllidou,A.(2022).Embracinguncertainty:rethinking migration policy through pastoralists’experiences, Comparative Migration Studies, 10 (1):1-18.
Boles,O.J.,Shoemaker,A.,CourtneyMustaphi,C.J.,Petek,N.,Ekblom,A.andLane,P.J.2019.Historicalecologies of pastoralist overgrazing in Kenya: longtermperspectives oncause andeffect,HumanEcology, 47: 419-434.
Meij, E., Haartsen, T., Meijering, L. (2020). Enduring rural poverty: Stigma, class practices and social networks in a town in the Groninger Veenkoloniën. Journal of Rural Studies, Volume 79, 226-234
Morrison, Coulter,TJ, Polman,R(2024). The relationships between role strain, mental toughness and mental health amongst adolescent athletes. Advanced Exercise and Health Science.1(1)59-66. https://doi.org/10.1016/j.aehs.2024.01.007
Putnam, R. D. (2000). Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. New York, NY: Simon & Schuster.
Tajfel, H., & Turner, J. C. (1979). An integrative theory of intergroup conflict. In W. G. Austin & S. Worchel (Eds.) , The social psychology of intergroup relations (pp. 33–47). 
Teschl, M. (2015). A concise introduction to rational choice theory. Journal of Economic Behavior & Organization, 116, 182–196.