مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان

مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان

قلمرو کوچ‌نشین و فضای بیابان در ایران: تحلیلی از بازنمایی زندگی ایلی در اثر آموزگار سرزمین عشایر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار زبان و ادبیات انگلیسی، گروه مترجمی زبان انگلیسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
10.22034/jsnap.2026.579444.1137
چکیده
مقدمه: رمان «آموزگار سرزمین عشایر» اثر  دانیال نیری با تمرکز بر زیست کوچ‌نشینی در ایران، بازنمایی متفاوتی از قلمروهای سیال، فضای بیابانی و زندگی ایلی ارائه می‌دهد. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی چگونگی بازنمایی فضا، حرکت و قلمرو در این اثر ادبی است.
هدف پژوهش: هدف این پژوهش، تحلیل نحوه بازنمایی قلمرو کوچ‌نشین، نقش فضای بیابان در شکل‌دهی به هویت ایلی و تبیین رابطه میان جابه‌جایی، سازمان اجتماعی و تعامل با ساختارهای بیرونی در رمان مورد نظر است.
روش­شناسی تحقیق: این پژوهش با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه خوانش متنی رمان انجام شده و از دیدگاه‌های آناتولی خازانوف و اثر نظری او عشایر و دنیای بیرون برای تحلیل مفهوم کوچ‌نشینی، قلمرو و رابطه آن با ساختارهای اجتماعی استفاده کرده است.
قلمرو جغرافیایی پژوهش: قلمرو جغرافیایی این پژوهش ناظر بر فضاهای بیابانی و زیست‌بوم‌های کوچ‌نشینی ایران است که در رمان بازنمایی شده‌اند و به‌ویژه بر مناطق ایلی و مسیرهای کوچ تمرکز دارد.
یافته­ ها و بحث: نتایج نشان می‌دهد که بیابان فضایی کنش‌مند و زیسته است که در شکل‌دهی به هویت و سازمان اجتماعی نقش دارد. قلمرو ماهیتی سیال دارد و از طریق حرکت و مسیرهای کوچ تعریف می‌شود. حرکت نیز به‌عنوان اصل سازمان‌دهنده زندگی ایلی، بنیان شکل‌گیری هویت و نظم اجتماعی است. همچنین رابطه انسان و طبیعت درهم‌تنیده بوده و تعامل با ساختارهای بیرونی در قالب تقابل میان «ثبات» و «سیالیت» بازنمایی می‌شود.
نتیجه­ گیری: در مجموع، این پژوهش نشان می‌دهد که رمان مورد بررسی، کوچ‌نشینی را نه صرفاً یک سبک زندگی، بلکه به‌عنوان شیوه‌ای از سازمان‌دهی فضا و هویت بازنمایی می‌کند. در این چارچوب، بیابان نقش کلیدی در شکل‌گیری تجربه زیسته ایلی و مفهوم قلمرو ایفا می‌کند و خوانشی نو از زندگی کوچ‌نشینی در ادبیات معاصر ارائه می‌دهد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


آزاد ارمکی، تقی. (1391). جامعه‌شناسی فرهنگی ایران. تهران: طرح نو.
اکبری، محمدعلی. (1390). دولت و ایلات در ایران معاصر. تهران: نشر نی.
رجایی، حسین. (1388). انسان‌شناسی ایلات و عشایر ایران. تهران: سمت.
فاضلی، محمد. (1396). جامعه‌شناسی فرهنگ. تهران: نشر نی.
مرادی، حسن. (1392). «تحول ساختار ایلات در ایران. فصلنامه مطالعات جامعه‌شناسی ایران.
Barfield, T. (1993). The nomadic alternative. Prentice Hall.
Chatty, D. (2006). Nomadic societies in the Middle East and North Africa. Brill.
Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th ed.). SAGE.
Denzin, N. K., & Lincoln, Y. S. (2011). The Sage handbook of qualitative research (4th ed.). SAGE.
Flick, U. (2018). An introduction to qualitative research (6th ed.). SAGE.
Ingold, T. (2000). The perception of the environment. Routledge.
Khazanov, A. M. (1984). Nomads and the outside world. Cambridge University Press.
Lefebvre, H. (1991). The production of space. Blackwell.
Salzman, P. C. (2002). Pastoralists: Equality, hierarchy, and the state. Westview Press.
Tapper, R. (1997). Frontier nomads of Iran: A political and social history of the Shahsevan. Cambridge University Press.
Tapper, Richard. Frontier Nomads of Iran. Cambridge University Press, 1997.