مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان

مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان

بررسی نقش گردشگری دریایی و ساحلی بر پایداری اقتصادی قلمرو کوچ ­نشینان(مورد مطالعه: شهرستان چابهار)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران.
2 استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران.
3 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران.
چکیده
مقدمه: گردشگری دریایی-ساحلی به عنوان محرکی برای توسعه اقتصادی مناطق ساحلی شناخته می‌شود، لیکن تأثیرات آن بر ساختار معیشتی جوامع سنتی همچون کوچ‌نشینان که قلمرو آنها در مجاورت این سواحل قرار دارد، به طور کامل بررسی نشده است. این پژوهش با تمرکز بر شهرستان چابهار، به دنبال تحلیل نقش این نوع از گردشگری بر پایداری اقتصادی قلمرو کوچ‌نشینان است.
هدف پژوهش: هدف این تحقیق، بررسی نقش گردشگری دریایی و ساحلی بر پایداری اقتصادی قلمرو کوچ­نشینان شهرستان چابهار است.
روش­شناسی تحقیق: این پژوهش کاربردی با رویکرد توصیفی-تحلیلی و کمی انجام شد. جامعه آماری شامل ساکنان شهرستان چابهار (236200 نفر) بود که 384 نفر از آنها با روش نمونه‌گیری تصادفی ساده و با استفاده از فرمول کوکران انتخاب شدند. داده‌ها با پرسشنامه محقق‌ساخته (شامل 8 شاخص و 36 گویه) که روایی و پایایی آن تأیید شده بود، گردآوری شد. پس از تأیید نرمال بودن داده‌ها، از آزمون‌های همبستگی پیرسون، t تک‌نمونه‌ای و تحلیل عاملی تأییدی (CFA) با نرم‌افزارهای SPSS و Lisrel برای تحلیل استفاده شد.
قلمرو جغرافیایی پژوهش: قلمرو جغرافیایی پژوهش حاضر شامل، قلمرو کوچ­نشینان شهرستان چابهار می­باشد.
یافته­ها و بحث: نتایج آزمون همبستگی پیرسون حاکی از وجود یک رابطه مثبت و معنادار میان گردشگری دریایی-ساحلی و هر هشت مؤلفه اقتصادی بود. قوی‌ترین رابطه‌ها مربوط به «تنوع تولید و فروش» و «تحول در بازار کار» بود. نتایج آزمون t تک‌نمونه‌ای حاکی از آن بود که میانگین تمامی شاخص‌های مورد بررسی به‌طور معناداری بالاتر از حد متوسط (عدد 3) است. برای نمونه، مؤلفه‌هایی مانند «افزایش درآمد ماهیگیران»، «ایجاد شغل‌های فصلی» و «خوداتکایی مالی» بالاترین میانگین‌ها را کسب کردند. در نهایت، نتایج تحلیل عاملی تأییدی، برازش مطلوب مدل را تأیید و مؤلفه‌ها را رتبه‌بندی کرد. «تنوع‌بخشی به فعالیت‌های اقتصادی» با بار عاملی 0.83 به عنوان مؤثرترین مؤلفه، و پس از آن «درآمد» (0.82) و «تنوع تولید و فروش» (0.80) شناسایی شدند. درمجموع، یافته‌ها گویای تأثیر چندبعدی و معنادار گردشگری دریایی و ساحلی در تحول اقتصادی قلمرو کوچ‌نشینان چابهار است.
نتیجه­گیری: نتایج پژوهش به‌وضوح نشان می‌دهد که توسعه گردشگری دریایی و ساحلی، محرکی قوی و چندبعدی برای رشد اقتصادی در قلمرو کوچ‌نشینان شهرستان چابهار است. این صنعت نه‌تنها با ایجاد رونق کسب‌وکار، اشتغال و افزایش درآمد، بلکه از طریق تنوع‌بخشی به فعالیت‌های اقتصادی و تحول ساختاری بازار کار، به کاهش وابستگی معیشتی و افزایش تاب‌آوری اقتصادی جامعه محلی منجر شده است. بنابراین، برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری هدفمند در این بخش می‌تواند به عنوان یک راهبرد کلیدی برای دستیابی به توسعه پایدار و همه‌جانبه در مناطق ساحلی استان سیستان و بلوچستان مورد توجه جدی قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

برقی، حمید، دهقان حسام­پور، محمد، طوسی، رمضان، جمینی، داود. (1391). برنامه‌ریزی توسعه پایدار گردشگری در منطقه خلیج فارس (مطالعه موردی: جزیره قشم). برنامه­ریزی فضایی، 2(3)، 75-94.
بنیادی، طیبه، طیب­نیا، سیدهادی، حمیدیان پور، محسن. (1401). شناسایی و تحلیل موانع توسعۀ گردشگری در دریای عمان (مطالعه موردی: سواحل استان سیستان و بلوچستان). مطالعات جغرافیایی نواحی ساحلی، 3(2)، 27-47.
خلیفه، مرضیه، بابایی مراد، بهناز. (1400). ارزیابی ظرفیت ها و توانمندی‌های گردشگری بندر دلوار. جغرافیا و روابط انسانی، 3(4)، 144-155.
دربان آستانه، علیرضا، فردوسی، سجاد، شاه­محمدی، حمیدرضا. (1397). شناسایی مطلوب ترین نقاط جهت احداث سایت گردشگری دریایی، مطالعه موردی: شهرستان تنکابن. اطلاعات جغرافیایی «سپهر»، 27(106)، 229-239.
درویشی، رضا، رضایی، محمدرضا، شمس‌الدینی، علی. (1397). بررسی نقش گردشگری ساحلی در توسعه اقتصادی از نظر شهروندان (مطالعه موردی: بندردیلم). فصلنامه جغرافیا (برنامه­ریزی منطقهای)، 8(32)، 411-426.
شکوهی، مهدی، یزدان­پناه، مسعود. (1398). تأثیر توانمندسازی بر حمایت ساکنان از توسعه گردشگری منطقه گردشگری کمردوغ، برنامه‌ریزی و آمایش فضا. ۲۳ (۱)، 151-۱۶۸.
صادقی، زهره، جلالیان، حمید. (1398). پتانسیل های گردشگری ساحلی در خلیج فارس برای تحقق پویایی اقتصادی (مطالعه موردی: استان بوشهر)، مطالعات خلیج فارس،  5(2)، 65-73.
طولابی­نژاد، مهرشاد، منظم اسماعیل‌پور، علی، رحمانی، ثنا، صادقی، خدیجه. (1401). اثرات گردشگری بر ارتقای سطح رفاه اقتصادی و اجتماعی خانوارهای روستایی شهرستان چابهار. تحقیقات کاربری علوم جغرافیایی، ۲۲ (۶۵)، ۲۸۳-۳۰۱.
محمودی، صدیقه، مرادی، عباس. (1403). برنامه‌ریزی توسعه گردشگری ساحلی و دریایی با بهره‌گیری از مدل SWOT و QSPM (مطالعه موردی: شهرستان بندر لنگه). مهندسی جغرافیایی سرزمین، 8(2)، 1-12.
مطیعی­لنگرودی، سیدحسن، فردوسی، سجاد، شاه­محمدی، حمیدرضا. (1396). تبیین اثرات رضایتمندی گردشگران در بازاریابی گردشگری دریایی (مورد مطالعه: نواحی ساحلی استان گلستان). فصلنامه علمی برنامه ریزی منطقه ای، 7(26)، 41-54.
اندایش، یعقوب، افقه، سید مرتضی، عباس نژاد، قاسم. (1401). بررسی جایگاه گردشگری دریایی و توسعه منطقه‌ای استان خوزستان در مقایسه موردی با استان‌های ساحلی جنوب کشور( با روش تاپسیس). تحلیل های اقتصادی توسعه ایران، 8(2)، 19-44.
نظرپوری، امیر هوشنگ، فعلی، راضیه، ضیایی مهر، اسد. (1399). شناسایی و تحلیل عملکرد اهمیت عوامل مؤثر بر گردشگری دریایی (مورد مطالعه: بندر خرمشهر). گردشگری و توسعه، 9(3)، 137-152.
یوسف جمالی، سوزان، متولی، صدرالدین، ملکشاهی، غلامرضا، رجبی، آزیتا. (1400). تحلیلی بر نقش گردشگری ساحلی در توسعه پایدار شهری (مطالعه موردی: شهرهای ساحلی بابلسر، نور و رویان). برنامه‌ریزی و آمایش فضا. ۲۵(۴)، ۴۵-۷۰.
Aliman, N.K. Mohamed Hashim, Sh. Mohd, W, Siti, D. Harudin, S. (2016). Tourists’ Satisfaction with a Destination: An Investigation on Visitors to Langkawi Island, International Journal of Marketing Studies, 8(3). 173-188.
Alves, B., Ballester, R., Rigall-I-Torrent, R., Ferreira, Ó. & Benavente, J. (2017). How feasible is coastal management? A social benefit analysis of a coastal destination in SW Spain. Tourism Management, 60, 18.
Arabadzhyan, A., Figini, P., García, C., González, M. M., Lam-González, Y. E., & León, C. J. (2020). Climate change, coastal tourism, and impact chains – a literature review. Current Issues in Tourism.
Baitalik, A, Bhattacharjee, T. (2023). Beneath the sun and sands: Appraising coastal tourism impact through community perceptions in West Bengal, India, Regional Studies in Marine Science, Volume 68, 30 December 2023, 103273
Carlisle, S, Johansen, A, Kunc, M. (2016). Strategic foresight for (coastal) urban tourism market complexity: The case of Bournemouth, Tourism Management, 54, 81-95.
Ciacci, A. Ivaldi, E. Mangano, S. Marco Ugolini, G. (2021) Environment, logistics and infrastructure: the three dimensions of influence of Italian coastal tourism, Journal of Sustainable Tourism, 29(2). 1-25.
Deely, J., Hynes, S., Cawley, M. (2022). Overseas visitor demand for marine and coastal tourism, Marine Policy, Volume 143, September 2022, Article number 105176.
Fennell, D. A. (2020). Ecotourism” (5th ed.) Routledge.
Hall, C. M. (2001). Trends in ocean and coastal tourism: the end of the last frontier? Ocean Coast Manage, Trends Ocean Ind. 44, 601–618.
Mejjad, N. Rossi, A. Pavel, A.B. (2022). the coastal tourism industry in the Mediterranean: a critical review of the socio-economic and environmental pressures & impacts, Tour. Manag. Perspect. 44 (2022), Article 101007.
Spenceley, A. (2008.), Responsible Tourism (pp. 386), USA: Earthscan.
Spinelli, R., Benevolo, C. (2022). towards a new body of marine tourism research: A scoping literature review of nautical tourism, Journal of Outdoor Recreation and Tourism, Volume 40, December 2022, Article number 100569.
Waldo, S., Blomquist, J., Sundström, K., Waldo, Å. (2023). Are local fisheries important for marine tourism? A case study of the Swedish fishing village Träslövsläge, Regional Studies in Marine Science, Volume 61, July 2023, Article number 102888.