مقدمه: امروزه سیستم برنامه­ریزی متمرکز از بالا به پایین باعث تمرکزگرایی و در نهایت عدم رعایت عدالت اجتماعی در نواحی شهری و روستایی شده است.
هدف پژوهش: پژوهش حاضر با هدف تحلیلی بر فرایند تغییرات کاربری اراضی مبتنی بر نقش مدیران در قلمرو کوچ­نشینان زابل انجام شده است
روش شناسی تحقیق: پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و دارای ماهیت تفسیری و تحلیلی و از لحاظ روش در گروه پژوهش کیفی و کمی قرار دارد. به منظور تجزیه و تحلیل اطلاعات از روش تئوری زمینه­ای  و آزمون تی تک نمونه­ای (نرم­افزار SPSS) استفاده شده است. روش گردآوری اطلاعات نیز به دو صورت مطالعات اسنادی و کتابخانه­ای و مصاحبه است. جامعه آماری در پژوهش حاضر نیز شامل متخصصان و نخبگان در حوزه مطالعاتی (برنامه­ریزی شهری، شهرسازی و عمران) هستند، که با استفاده از نمونه­گیری هدفمند، نهایت تعداد (50) نفر به عنوان جامعه نمونه انتخاب شد.
قلمرو جغرافیایی پژوهش: قلمرو مکانی قلمرو کوچ­نشینان شهرستان زابل است.
یافته ­ها و بحث: مقولات: نبود اهرم­های نظارتی و سیاستگذاری­های مختلف و مسئله رقابت بر سر زمین و ایجاد انگیزه برای جذب سرمایه در سطح شهرستان به عنوان عوامل علی، و مقولات: ساختارهای ناکارآمد بخشی­نگر، عدم شناخت و آگاهی لازم مدیران اجرایی در زمینه تبعات تغییرات کاربری اراضی، عدم حکمروایی مطلوب شهری و روابط نسنجیده سازمانی به عنوان عوامل زمینه­ای و در نهایت مقولات: برخورد ناکارآمد مدیران اجرایی و سیاسی با کانون­های جمعیتی و اقتصادی مرزی و سیاست­ها، ضرورت­ها و ترجیحات بعضی از مدیران برای تغییرات کاربری اراضی به عنوان عوامل مداخله­گر در تغییرات کاربری اراضی از سوی مدیران شناسایی شدند. سپس، مقولات: برگزاری نشست­های نخبگانی با محوریت سازمان تات، افزایش توان اقتصادی در بخش­های کشاورزی و ... و کنترل و نظارت سازمان­ها به عنوان راهکارها شناسایی شدند، سپس مقولات: تخریب اقتصادی و رانت­بازی در زمین به عنوان پیامدهای حاصل از تغییرات کاربری اراضی استخراج شدند. همچنین نتایج آزمون تی تک نمونه­ای نشان داد، میانگین به دست آمده در تمامی عوامل مطرح شده بالاتر از حد متوسط عدد (3)، است. از این رو، میزان عوامل مطرح شده از سوی مصاحبه­شوندگان در گسترش تغییرات کاربری اراضی متوسط رو به زیاد است.
نتایج: با توجه به اهمیتی که زمین­های کشاورزی در زابل دارد، شناسایی عوامل مطرح شده تغییرات کاربری اراضی و ارائه راهبردهای موثر در زمینه کاهش تغییرات کاربری­ها، راهکاری اثربخش در کاهش پیامدهای منفی خواهد بود.