مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان

مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان

شناسایی چالش ها و راهبردهای پایداری معیشت عشایر(مورد مطالعه: ایل کلهر تهران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
10.22034/jsnap.2024.458578.1098
چکیده
مقدمه: معیشت خانوارهای عشایری پویا بوده و می­تواند نسبت به شرایط در حال تغییر انعطاف­پذیری نشان دهد. در این راستا، خانوارها به منظور انعطاف­پذیری بیشتر و حفظ پایداری معیشت خود در طول زمان، به منظور رفع چالش­های پیش­روی در معیشت پایدار راهبردها را انتخاب و دنبال می­کنند.
هدف پژوهش: هدف پژوهش حاضر؛ شناسایی چالش­ها و راهبردهای پایداری معیشت عشایر مورد مطالعه ایل کلهر تهران است.
روش­ شناسی تحقیق: پژوهش حاضر از نظر هدف؛ کاربردی و دارای ماهیت تفسیری و تحلیلی و از لحاظ روش در گروه پژوهش­های کیفی و کمی قرار دارد. به منظور تجزیه و تحلیل اطلاعات از روش­های گراند تئوری و دلفی و مدل DEMATEL استفاده شده است.
قلمرو جغرافیایی پژوهش: قلمرو جغرافیایی پژوهش حاضر ایل کلهر تهران در روستای مسگرآباد است.
یافته­ ها و بحث: نتایج نشان داد؛ چالش­های (ناپایداری مراتع، مصلحت­اندیشی­های نادرست، رویکرد متمرکز، چالش­های نهادی و ساختاری، نبود ظرفیت­های مستمر فروش محصولات، تغییرات کاربری اراضی، ضعف خودباوری در بین عشایر و کهنسال بودن جامعه عشایر) از دل واحدهای معنایی استخراج شد. در ادامه نیز به منظور رفع چالش­ها، راهبردهای (توسعه امکانات تولیدی، استعداد­یابی منطقه و اسکان ایل کلهر با فراهم نمودن امکانات، امکانات مالی و اعتباری، مدیریت هماهنگ و یکپارچه، تاب­آوری اقتصادی، حکمروایی خوب) استخراج شد. در نهایت نتایج نشان داد؛ راهبرد­های (استعداد­یابی منطقه و اسکان ایل کلهر با فراهم نمودن امکانات، مدیریت هماهنگ و یکپارچه، تاب­آوری اقتصادی، حکمروایی خوب ) با مقدار EI مثبت؛ به عنوان راهبرد­های تاثیرگذار تعیین شدند و راهبردهای (امکانات مالی و اعتباری و توسعه امکانات تولیدی) با مقدار EI منفی؛ به عنوان راهبردهای تاثیرپذیر تعیین شدند، همچنین از بین راهبردهای تاثیرگذار، به ترتیب: استعداد­یابی منطقه و اسکان ایل کلهر با فراهم نمودن امکانات؛ بیشترین و راهبرد حکمروایی خوب؛ کمترین میزان تاثیرگذاری را بر معیشت پایدار عشایر ایل کلهر تهران به خود اختصاص داده­اند.
نتایج: با شناسایی چالش­ها و راهبردهای پایداری معیشت در جوامع عشایری کلهر تهران، بخشی از الزامات شناخت آینده این جوامع ترسیم می­گردد، در واقع با شناسایی چالش­ها، عشایر این منطقه به سمت راهبردهای مناسب­تر هدایت می­گردند به طوری که معیشت پایدار آنان تصمین می­شود و آنان را در برابر اختلال­های بیرونی، مانند تغییر­پذیری­های اقلیم و شرایط نامساعد زیست­محیطی مقاوم می­سازد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


بارانی، شهزاد. علی بیکی، امیرحسین. پاپ­زن، عبدالحمید. 1397. طراحی الگوی معیشت زیست بوم پایدار در روستای هجیج با استفاده از نظریه بنیانی، فصلنامه پژوهش­های روستایی، دوره 9. شماره 1. صص 24-9.
جوان، فرهاد. حجت­شمامی، سیروس. 1401. واکاوی ظرفیت­های مغفول مانده گردشگری عشایری در ناحیه رضوانشهر. مطالعات برنامه­ریزی قلمرو کوچ­نشینان. بهار و تابستان. دوره 2. شماره 1. صص 109-122.
حسینی، نسیبه. فخرآباد، حسن زینتی. جهانبخش، نسیم. 1397. بررسی مولفه‑های موثر در پایداری معیشت روستاییان شهرستان نیشابور. دومین همایش ملی چشم­انداز توسعه پایدار روستایی ایران-تهران، دانشگاه خوارزمی، انجمن علمی جغرافیا و برنامه­ریزی روستایی ایران.
سجاسی قیداری، حمداللله. صادقلو، طاهره. شکوری فرد، اسماعیل. 1395. سنجش سطح دارای­هایی معیشتی در مناطق روستایی با رویکرد معیشت پایدار (مطالعه موردی: روستاهای شهرستان تایباد). مجله پژوهش­ و برنامه­ریزی روستایی، سال 5. شماره 1. بهار. شماره پیاپی 13.
کرمی دهکردی، مهدی. میانی، عبدالمتین. 1400. شناسایی و طراحی رهیافت معیشت پایدار مکمل در نواحی روستایی کشور افغانستان مورد: شهرستان اندر در استان غزنی. فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی. سال 10. شماره 1. پیاپی 35. صص 237-263.
طهماسبی، سیامک. بدری، سید علی. رضوانی، محمدرضا. 1394. روند تغییرات معیشتی-زیستی در زیست­بوم­های عشایری با رویکرد پایداری محیط (مطالعه موردی: زیست بوم طایفه فارسیمدان، شهرستان فراس). جغرافیا و پایداری محیط، شماره 71. صص 68-86.
فرقانی، طاهره. عبداله­زاده، غلامحسین. شریف­زاده، محمدشریف. دهقان، ایرج. 1401. بررسی تاثیر اسکان معیشت پایدار معیشت عشایر در شهرستان سمیرم. مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران. دوره 53. شماره 4. صص 919-934.
میرلطفی، محمودرضا. ملاشاهی، محمد. 1397. آینده­پژوهی توانمندسازی روان­شناختی روستاییان در تغییر الگوی معیشت (مطالعه موردی: منطقه سیستان). فصلنامه راهبردهای توسعه روستایی. جلد 5. شماره 4. صص 513-530.
نعمتی، ولی. ضیائی، محمود. فقهیمی، ابوالحسن. طهماسبی، اصغر. 1400. تحلیل کیفی عوامل موثر بر پایداری معیشتی و توسعه گردشگری در مناطق عشایری(مورد مطالعه: عشایر شاهسون). فصلنامه علمی-پژوهشی برنامه­ریزی و توسعه گردشگری، دوره 10. شماره 39. صص 7-29.
نعیم­آبادی، نازنین. سلیمی­سبحان، محمدرضا. 1400. واکاوی مولفه­های سرمایه اجتماعی در تقویت تاب­آوری خانوارهای عشایری در برابر خشکسالی، مورد مطالعه عشایر شهرستان نیشابور. مطالعات برنامه­ریزی قلمرو کوچ­نشینان. بهار و تابستان. دوره 1. شماره 1. صص 110-123.
Adger, W.N. (2010). Climate change, human well -being and insecurity. New Political Economy, 15(2), 275 -292.
Ahmadpour, A., Niknejad Alibani, A. & Shahraki, M. R. (2020). Factors affecting the sustainable livelihood of female household heads as the clients of microcredit funds in rural areas (Case study: Rural Areas of Ghaemshahr County, Iran). Journal of Research & Rural Planning, 9(4), 1-21.
Allison, E.H., Ellis, F. (2001). The livelihood approach and management of small -scale fisheries. Mar. Policy 25, pp. 277 -388.
Carney, D. (2012). Approaches to Sustainable Livelihood for the Rural Poor. Poverty briefing, Overseas Development Institute. London. pp. 1 -3.
Chambers, R. and Conway, G. R. (1992). Sustainable Rural Livelihoods: Practical concepts for the 21st century. IDS Discussion Paper No. 296.
CHF. (2005). Sustainable Livelihoods Approach Guidelines, Partners in Rural Development, Chapel, Ottawa, Canada.
Darden, P., Roland, R., Allison G. and Allen, C. (2002). Sustainable Livelihood Approaches from the Framework to the Field. Supporting Livelihoods – Evolving Institution. University of Bradford, pp 19.
Ebrahim, M, H. (1984). Nomadism, settlement and development. Habitat International, 8: 125-141
Ellis, F. (1998) Household strategies and rural livelihood diversification. Journal of Development Studies, 35(1):1–38
Fan, J., Liang, Y., Tao, A., Sheng, K., Ma, H-L., Xu, Y., Wang, C.S., and Sun, W. (2011). Energy policies for sustainable livelihoods and sustainable development of poor areas in China, Energy policy. 39:1200-1212.
FAO, (2005) Rapid Guide for Missions: Analysing Local Institutions and Livelihoods. Viale delle Terme di Caracalla, Rome, Italy
Glaser B (2017). Discovery of grounded theory: Strategies for qualitative research. Rutledge
He, R., Liu, S., Chen, G., Xie, F., Yang, X. and Liang, L. (2013) Research progress and tendency of sustainable livelihoods for peasant household in China. Progress in Geography, 32:657–670.
Helmor, C. and Sing, N. (2001). Sustainable Livelihood: Building on the Wealth of the Poor. Bloomfield: Kumarin Press, pp 1 -128.
Horsley, J., Prout, S., Tonts, M., and Ali, S. H. (2015). Sustainable livelihoods and indicators for regional development in mining economies. The Extractive Industries and Society, 2: 368-380.
Hua, X., Yan, J. and Zhang, Y. (2017) Evaluating the role of livelihood assets in suitable livelihood strategies: Protocol for anti-poverty policy in the Eastern Tibetan Plateau, China. Ecological Indicators, 78:62–74.
Koeberlein, M. (2003). Living from waste: livelihood of the actors involved in Delhi’s recycling economy, Saarbrucken (Germany): Verlag fur Entwicklungspolitik
Leary, N. Adejuwon, J. Barros, V. Burton, I. J and Lasco, R. (2008). The dynamic of rural vulnerability to global change: the case of Southern Africa. Mitig. Adapt. Start. Glob Change 7, 1 -18.
Mahdi, G., Shivakoti, G. and Schmidt-Vogt, D. (2009). Livelihood Change and Livelihood Sustainability in the Uplands of Lembang Subwatershed, West Sumatra, Indonesia, in a Changing Natural Resource Management Context. Environmental Management, (43): 84-99.
Morse, S. (2013). The theory behind the sustainable livelihood approach. In: S. Morse, and N. McNamara, Sustainable Livelihood Approach: A Critique of Theory and Practice. (pp. 15 -60). Berlin: Spring.
Olsson, P., Folke, C. and Hahn, T. (2004). Social -ecological transformation for ecosystem management: The development of adaptive co -management of a wetland landscape in southern Sweden. Ecology and Society, 9(4): pp 2.
Phillips, J.L. and Potter, R.B. (2003). Social Dynamics of Foreign -Born and Young Returning Nationals to the Caribbean: A Review of the Literature. Geographical Paper. University of Reading. 167.
Quinn, C.H., Ziervogel, G., Taylor, A., Takama, T. and Thomalla, F. (2011). Coping with multiple stresses in rural South Africa. Ecology and Society, 16(3), 2.
Riggs, J. (2006). Land, farming, livelihood and poverty: rethinking the link in the rural South. World Dev. 34, pp. 180 -202.
Sydzadeh, H. & Rezaei, J. (2013). Factors affecting income on settled nomads in Ilam province. Journal of Rural & Development, 16 (4): 162-143.
Thieme, S. (2006). Social networks and migration: Far West Nepalese labour migrants in Delhi, LIT Verlag Münster. P. department of geography, University of Zurich, winter 190, 8057 Zurich, Switzerland.
UNDP, (2007), Human Development Report 2007/8. Fighting climate change: Human solidarity in a divided world. United Nation Development Programme (UNDP), New York, NY, USA, pp: 1 -399.
Van den Berg, M. (2010) Household income strategies and natural disasters: Dynamic livelihoods in rural Nicaragua. Ecological Economics, 69(3):592–602.