1
استادیار گروه آموزش جغرافیا، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
2
دانشآموخته کارشناسی گروه آموزش جغرافیا، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
10.22034/jsnap.2025.530990.1120
چکیده
مقدمه:در دهههای اخیر، زندگی کوچنشینی و عشایری، به دلیل نوع معیشت و سطح پایین تابآوری در قیاس با یکجانشینان، روز به روز تمایل به این سبک از زندگی، کاهش مییابد؛ به طوری که در اثر دخالت عوامل متعددی در سطوح محلی، ملی، بینالمللی با مولفههای اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و روانشناختی، ابعاد مختلف جامعه کوچنشینان دچار از هم گسیختگی شده است و این شرایط باعث شده تا کوچنشینان از ادامه وضعیت ناراضی باشند و برای توسعه و بهبود معیشت و زندگی، گرایش شدیدی به اسکان دائمی جهت برخورداری از امکانات نوین دارند. هدف پژوهش:این پژوهش باهدف بررسی وشناسایی عوامل مؤثر بر تابآوری اقتصادی کوچ نشینان ایران انجام پذیرفته است. پژوهش حاضر ازنظر هدف در زمره پژوهشهای کاربردی محسوب میشود و با توجه به ماهیت و شیوه اجرای پژوهش به صورت اکتشافی با رویکرد کیفی داده بنیاد صورت پذیرفته است. روششناسی پژوهش:پژوهش حاضر از نوع پژوهشهای کیفی است که با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر تابآوری اقتصادی کوچنشینان ایران با روش گرندد تئوری (نظریه داده بنیاد) و شیوه اکتشافی انجام شد. پس از طراحی و اعتبارسنجی سوالات مصاحبه، تعداد 12 نفر از اساتید متخصص با حداقل 5 سال سابقه در حوزه کوچنشینی به شیوه نمونهگیری هدفمند انتخاب و با پیششرط تعهد اخلاقی پژوهشگران، فرایند مصاحبه آغاز شد و پاسخدهندگان ضمن پاسخ به سوالات در خصوص تایید مولفهها و شاخصهای گردآوری شده نیز، نظرات خود را ارائه کردند. در نهایت بر اساس تحلیلهای انجام شده، مدل پارادایمی عوامل موثر به تفکیک مقولهها و نمودار ارتباطی بین کدها با استفاده از نرمافزار MAXQDA-20ترسیم شدند. قلمرو جغرافیایی پژوهش:این پژوهش درعرصه زیستی کوچنشینان ایران انجام پذیرفته است. یافته ها و بحث:برپایه تحلیلهای این پژوهش، مدل پارادایمی عوامل موثر به تفکیک مقولهها و نمودار ارتباطی بین کدها،که در فاز اول پایایی بین کدگذاری محققان این پژوهش، 96/82 درصد تعیین و قابلیت اعتماد کدگذاریها تایید شد. در فاز بعدی، کدگذاری متون مصاحبهها انجام شد. بر اساس تحلیلهای انجام شده در نهایت تعداد 254 کدمفهومی (659 تکرار) و 20 مقوله اصلی استخراج شدند. نتایج:نتایچ این پژوهش ضمن ارائه یک الگوی پارادایمی، چهار علت اصلی، چهار عامل زمینهساز و دو عامل مداخلهگر را مشخص کرد که با کنترل آنها در اثر اجرای هفت راهبرد ارائه شده میتوان به سه پیامد انگیزهبخشی و بهبود عملکرد، کیفیت زندگی و رضایت شخصی، امنیت اقتصادی و معیشت پایدار درتاثیر گذاری بر تابآوری اقتصادی کوچنشینان ایران دست یافت.
