1
دانشجوی دکتری علوم و مهندسی مرتع، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران.
2
دانشیار گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران
3
استادیار گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران
4
دانشآموخته کارشناسی ارشد مرتعداری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
10.22034/jsnap.2025.454182.1094
چکیده
هدف: پدیده گسترش و غالبیت گیاهان چوبی به عنوان یک تهدید جهانی برای زیستبومهای علفزار، گیاهان و حیوانات و مردم وابسته به آنها ظهور پیدا کرده است. اثرات گسترش و غالبیت گیاهان چوبی با توجه به ویژگیها و فرایندهای اکوسیستم به طور عمدهای تاثیرات متفاوتی دارد. روششناسیتحقیق: اخیرا مدیریت گیاهان چوبی مورد توجه محققان، برنامهریزان و دست اندرکاران منابع طبیعی قرار گرفته است. این مطالعه با مرور منابع مرتبط با پدیده گسترش و چیرگی گیاهان چوبی به جمعبندی در زمینه مدیریت حفظ یا حذف آن در قلمرو مراتع زاگرس مرکزی می پردازد. قلمرو جغرافیایی پژوهش: حذف گیاهان چوبی در سطح جهانی برای بازگرداندن پوشش گیاهان علفی مراتع به منظور افزایش تولید آنها برای دام استفاده میشود. با این حال، هنوز بحثهای قابلتوجهی در زمینه اثربخشی برنامههای مختلف حذف وجود دارد و بررسی دقیقی از اثرات حذف بر فرایندهای اکوسیستم صورت نگرفته است. این امر، امکان ارائه توصیههای مبتنی بر اصول اکولوژیک در خصوص مناسبترین شیوه مدیریت گسترش و غالبیت گیاهان چوبی را محدود کرده است. یافتهها: نتایج مطالعات نشان دادهاند حفظ گیاهان چوبی گسترشیافته، کارکردها، کالاها و خدماتی را برای اکوسیستمهای طبیعی ایجاد میکنند که جوامع بهرهبردار محلی میتوانند از مزایای این پدیده منتفع شوند. با این وجود، حذف گیاهان چوبی به شدت وابسته به شرایط محیطی و ویژگیهای گیاهان چوبی است. حذف گیاهان چوبی وابسته به شرایط محیطی تأثیر ماندگار کمتری دارد و از نظر اکولوژیکی در درازمدت اثرات حذف آن ها مطلوب نیست. نتیجهگیری: جمع بندی مطالعات نشان می دهد گسترش گیاهان چوبی از پدیدههای نوظهور میباشد که با توجه به شرایط اقلیمی و تغییر اقلیم و سایر عوامل تاثیرگذار محلی، تغییراتی در اکوسیستمها ایجاد مینماید. در این راستا، حفظ گیاهان چوبی و انتخاب نوع روش حذف و پاسخ اکوسیستم به آن، با توجه به نتایج احتمالی، میبایست مدنظر قرار گیرد. بطورکلی، می توان ادعا کرد با توجه به ویژگیهای گونههای چوبی و شرایط محیطی اعم از نوع گونه غالب و زمینه اکولوژِیک و حتی وضعیت اجتماعی-اقتصادی روشهای مختلف مدیریتی می تواند متغیر و متفاوت باشد. در این راستا، رخداد پدیده گسترش و غالبیت گیاهان چوبی در قلمرو مراتع زاگرس مرکزی توجه این مولفه ها را ضروری کرده است.