مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان

مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان

بررسی اثربخشی آموزش‌های ترویجی بر مؤلفه‌های اجتماعی و زیست‌محیطی در روستاهای شهرستان آستارا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، واحد آستارا، دانشگاه آزاد اسلامی، آستارا، ایران.
2 دانشیار گروه جغرافیا، واحد آستارا، دانشگاه آزاد اسلامی، آستارا، ایران.
3 استادیار گروه جغرافیا، واحد آستارا، دانشگاه آزاد اسلامی، آستارا، ایران.
10.22034/jsnap.2024.460227.1099
چکیده
مقدمه: در چند دهه اخیر یکی از موضوعاتی که در بحث توسعه پایدار روستایی مورد بحث و توجه قرار گرفته، «آموزش و ترویج کشاورزی» است. زیرا با توجه به اینکه عمده درآمد جمعیت ساکن در این مناطق وابسته به کشاورزی می‌باشد، توجه به مبحث آموزش و ترویج آن موجب بالا بردن توان‌های کشاورزی منطقه و حرکت از سنتی به مدرن شده و با توسعه کشاورزی، روستاها نیز در مسیر توسعه اجتماعی و زیست‌محیطی قرار می‌گیرند.
هدف پژوهش: هدف از پژوهش حاضر ارزیابی اثربخشی ابعاد اجتماعی و زیست‌محیطی آموزش‌های ترویجی در نقاط روستایی می‌باشد.
روش ­شناسی تحقیق: این تحقیق از نظر هدف کاربردی، ماهیت و روش آن توصیفی-تحلیلی و برای گردآوری داده‌ها و اطلاعات مورد نیاز از مطالعات کتابخانه‌ای و پیمایش میدانی استفاده شده است. برای انتخاب نمونه آماری از فرمول کوکران و با 50 درصد احتمال وجود صفت در جامعه آمار استفاده شده که در نهایت 375 نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. با استفاده از فرمول کوکران میزان پایایی پرسشنامه مقدار 93/0 بدست آمد که مقدار قابل قبول را نشان می‌دهد. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از آزمون­های T تک نمونه‌ای، کروسکال‌والیس و تحلیل عاملی اکتشافی استفاده شد.
قلمروجغرافیایی پژوهش: قلمرو مکانی پژوهش، سکونتگاه‌های روستایی شهرستان آستارا می‌باشد که طبق سرشماری مرکز آمار ایران در سال 1395 دارای 28443 نفر جمعیت روستایی است.
یافته ­ها و بحث: یافته‌ها نشان داد، مولفه اجتماعی با سطح معنی‌داری 041/0 و مولفه محیط‌زیست با معنی‌داری 002/0 متأثر از آموزشی ترویجی بوده‌اند. در بعد اجتماعی دهستان حیران با میانگین 75/195 و در بعد زیست محیطی نیز دهستان چلوند با میانگین 99/210 وضعیت مطلوبی نسبت به سایرین دارند. همینطور، مولفه اجتماعی با مقدار تی 53/3 و مولفه محیط‌زیست با مقدار تی 86/75 و با سطح معناداری 000/0 وضعیت متفاوتی نسبت به همدیگر داشته‌اند.
نتایج: میزان تاثیر آموزش‌های ترویجی بر روی مولفه زیست‌محیطی توسعه روستایی شهرستان آستارا بیشتر از مولفه اجتماعی برآورد شده و با توجه به نتایج بدست آمده مهمترین عامل‌هایی که آموزش‌های ترویجی در ابعاد مختلف اجتماعی و زیست‌محیطی در آنها تأثیر مثبت داشته‌اند عبارتند از؛ 1) زیست­محیطی و توانمندسازی اقتصادی، 2) مشارکت اجتماعی روستاییان، 3) کاهش مهاجرت روستاییان، 4) رعایت قوانین و افزایش مسئولیت‌پذیری، 5) کاهش فقر روستایی، 6) عایت اصل احترام و کاهش ساخت وسازغیرمجاز. در میان عامل‌های شناسایی شده نیز «عامل اول و دوم» بیشترین اثرپذیری را از افزایش آموزش‌های ترویجی داشته­اند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


اسماعیلی متین، محمدرضا.، ظریفیان، شاپور.، راحلی، حسین.، علیزاده اقدم، محمدباقر. (1398). تبیین و تحلیل کاربرد رسانه همراه در آموزش کشاورزان در راستای دستیابی به اهداف کشاورزی پایدار (مطالعه موردی: روستاهای شهرستان کرمانشاه). پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تبریز، 253-1.
آرمون، الهام.، شاکر، فریبا.، و پورکیانی، مسعود. (1393). نقش مهارت آموزی اشتغال زا در نوآوری، کارآفرینی و رشد و توسعه اقتصادی،کنفرانس بین المللی توسعه و تعالی کسب و کار. تهران، https://civilica.com/doc/330799.
آقایاری­هیر، محسنو  ولائی،  محمد. (1400). بررسی راهبردهای کاهش فقر در روستاهای مناطق عشایری (مطالعه موردی: شهرستان باروق)، مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان، 1(2)، 75-82. 20.1001.1.28210530.1400.1.2.8.8
جمینی، داود، نظری، حمید، صیدایی، سید اسکندر و برقی، حمید. (1402). بررسی تأثیر شاخص‌های کارآفرینی گردشگری بر توسعه پایدار روستایی در قلمروهای عشایری ایران (مطالعه موردی شهرستان اردل؛ استان چهارمحال و بختیاری)، مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان، 3(2)، 61-76. doi: 10.22034/jsnap.2023.422238.1076
چرمچیان لنگرودی، مهدی.، و ایرانمنش، آلاله. (1401). تأثیر نیازهای اطلاعاتی و آموزش‌های ترویجی در رفتار اطلاع یابی برنج کاران ساری، مازندران. پژوهش مدیریت آموزش کشاورزی، 14 (60)، 87-67. https://doi.org/10.22092/jaear.2022.358169.1888
رحیمی فیض­آباد، فاطمه.، یزدان‌پناه، مسعود. (1399). بررسی عامل‌های موثر بر رضایتمندی کشاورزان شهرستان الشتر از کلاس‌های آموزشی ترویجی. پژوهش مدیریت آموزش کشاورزی، 12(54)، 120-136. 20.1001.1.27171205.1399.12.54.6.4
سعیدی، عباس.(1382). روابط شهر و روستا و پیوندهای روستایی-شهری یک بررسی ادراکی. نشریه جغرافیا، دانشگاه شهید بهشتی، 1، 71-90.
شعبانعلی فمی، حسین. (1386). اصول ترویج و آموزش کشاورزی. تهران، انتشارات پیام نور.
عبادی، سپیده.، جهانتیغی، محمد. (1395). بررسی تأثیر کیفیت آموزش‌های فنی و حرفه‌ای بر توانمندسازی مهارتی زنان. همایش بین المللی مهارت آموزی و اشتغال، 10-1.
علی بیگی، امیرحسین.، بابایی، محمدحسین.، و غلامی، مصیب. (1391). تحلیل انگیزه‌های زنان روستایی برای مشارکت در برنامه‌های آموزشی و ترویجی. فصلنامه زن و جامعه، 3(12)، 160-139. 20.1001.1.20088566.1391.3.12.7.7
علیائی، محمدصادق. (1399). بررسی آثار و نقش دوره­های آموزش غیررسمی در توسعه پایدار روستایی (مطالعه موردی: دهستان احمدآباد بخش تخت سلیمان شهرستان تکاب). مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 13(1)، 7-20.
علیائی، محمدصادق.، کریمیان، حبیب­الله. (1390). بررسی رویکرد برنامه‌های توسعه روستایی در ایران با تاکید بر نقش جایگاه دانش بومی. مجله مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 3(3)، 99-83.
قربانی، محمد.، روحانی، حسین.، و کهنسال، محمدرضا. (1400). نقش آموزش‌های ترویجی در سرمایه اجتماعی کشاورزان خراسان رضوی، پژوهش مدیریت آموزش کشاورزی، 13(57)، 89-109. 20.1001.1.27171205.1400.13.57.5.6
کریمی، اکبر. (1395). تحلیلی بر کیفیت زندگی در مجتمع‌های مسکونی(مطالعه موردی: منطقه 5 کلانشهر تبریز). پایاننامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: فریدون بابائی، دانشگاه تبریز، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی.
محمودی، مریم.، اسدی، هرم.، و صیدزاده، حیدر. (1402). بررسی سودآوری اقتصادی دوره‌های آموزشی-ترویجی و عوامل تأثیرگذار بر مشارکت گندم کاران در این دوره‌ها (مورد مطالعه: استان ایلام).  روستا و توسعه، 26(3)، 1-26. 10.30490/rvt.2023.360022.1490
مختاری، مرتضی.، قائدی‌فر، محمدرضا.، میرمحمودی، روح الله.، موسایی، امیر.، نقوی، سمیه.، و بیدشکی، حمید. (1402). تحلیل عوامل مؤثر بر بهره مندی دامداران نواحی روستایی جنوب کرمان از دوره های آموزشی و ترویجی. اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 12(43)، ۵۹-۷۶. 20.1001.1.23222131.1402.12.43.4.2
مقدسی، جعفر. (1380). سازه‌های مؤثر در بکارگیری روش‌های آموزش ترویجی توسط مروجان و کارشناسان ترویج کشاورزی استان مرکزی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: غلامحسین زمانی، دانشگاه شیراز، دانشکده کشاورزی.
نوروزی، اصغر.، مهدوی، داوود.، و امینی، زهرا. (1397). بررسی و تحلیل نقش ترویج و آموزش کشاورزی در توسعه پایدار روستایی (مطالعه موردی: نواحی روستایی استان چهارمحال و بختیاری). راهبرد توسعه، 54 (14)، 134-159. http://www.rahbord-mag.ir/Article/13970726165088
نوری زمان‌آبادی، سید هدایت‌اله.، امینی‌ فسخودی، عباس.، و کشاورزی، سارا. (1395). تأثیر کشاورزی پایدار در توسعه پایدار روستایی: مطالعه موردی بخش دشمن‌زیاری شهرستان نورآباد ممسنی. روستا و توسعه، 19(2)، 25-45. 20.1001.1.15633322.1395.19.2.2.6
ولایی، محمد. (1398). الگوسازی فضایی کاهش فقر روستایی با تأکید بر تنوع بخشی اقتصاد روستایی مطالعه موردی: شهرستان میاندوآب. رساله دکتری. دانشگاه تبریز، دانشکده برنامه­ریزی و علوم محیطی. https://poverty-research.ir/blog/thesis/5129/
ولایی، محمد.، عبدالهی، عبدالله.، منافی آذر، رضا.، و صفری، نوید. (1394). تحلیل عوامل مؤثر بر توسعه پایدار روستایی با تأکید بر کارآفرینی (مطالعه موردی: دهستان مرحمت­آباد شمالی- شهرستان میاندوآب). نشریه برنامه­ریزی منطقه­ای، 5(19)، 162-149. 20.1001.1.22516735.1394.5.19.12.9
ALHealyi. A.R.D., & Aljarjary. D.N.A., (2020). The role of agricultural extension centers in rural development in Iraq. Mesopotamia Journal of Agriculture, 48(4), 62-74.‏ 10.33899/magrj.2020.127573.1055
Anderson. J.R., & Feder. G., (2004). Agricultural extension: Good intentions and hard realities. The World Bank Research Observer, 19(1), 41-60. 10.1093/wbro/lkh013
Butt. T. M., Gao. Q., & Hussan. M.Z.Y., (2015). An analysis of the effectiveness farmer field school (FFS) approach in sustainable rural livelihood (SRL): The experience of Punjab-Pakistan. Agricultural Sciences, 6(10), 1164.‏ 10.4236/as.2015.610111
Collet. K., Gale. C., & Walker. S., (2009). Training for rural development: Agricultural and enterprise skills for women smallholders. City and Guilds Centre for Skills Development, Londres. Édition provisoire en ligne disponible à l’adresse: http://www. skillsdevelopment. org/pdf/Lit_Review. pdf.
Elias. A., Nohmi. M., Yasunobu. K., and Ishida. A., (2015). Farmers’ Satisfaction with Agricultural Extension Service and Its Influencing Factors: A Case Study in North West Ethiopia. J. Agr. Sci. Tech., 17, 39 -53. https://dorl.net/dor/20.1001.1.16807073.2016.18.1.16.4
Faraz. A., Waheed. A., Ishaq., H.M., Mirza. RH., (2019). Rural Development by Livestock Extension Education in Southern Punjab. J Fisheries Livest Prod, 7, 287. doi: 10.4172/2332-2608.1000287. 10.4172/2332-2608.1000287
Ingram. J., (2014). Agricultural adaptation to climate change: New approaches to knowledge and learning. Climate change impact and adaptation in agricultural systems, 253-270. 10.1079/9781780642895.0253
Khattab. A.E.W., Hafiz. M.K., El-Sawy. E.S.M.A., Awadalla. A.M., & Shabaan. S.R., (2021). Analysis of Perceived Importance of Extension Research Topics by Extension Researchers in the Agricultural Extension and Rural Development Research Institute. Alexandria Science Exchange Journal, 42(2), 1059-1078.‏ 10.21608/asejaiqjsae.2021.167729
Mwangi. M., & Kariuki. S., (2015). Factors determining adoption of new agricultural technology by smallholder farmers in developing countries. Journal of Economics and sustainable development, 6(5).‏ www.iiste.org
National Agriculture and Livestock Extension Programme (NALEP)., (2011). a guide to effective extension methods for different situations. Compiled by: Mary Nduru.
Ovwigho. B.O., (2011). Training Needs of Agricultural Extension Agents in the Central Agricultural Zone of Delta State Nigeria. IJRS, 18(1), 1 -6.
Truong. D., Giao. N., & Ly. L., (2020). Factors affecting the role of women in the economic development of rural household families in Vietnam: A case study in Trieu Son district Thanh Hoa province. Accounting, 6(3), 267-272. 10.5267/j.ac.2020.2.009
Wonde. K.M., Tsehay. A.s., Lemma. S.E., (2022). Determinants of functionality level of farmers training centers in north-west Ethiopia. International Journal of Training Research, 8(10), 108-133. 10.1016/j.heliyon.2022.e10954