مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان

مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان

ارزیابی سطح آگاهی و علاقه عشایر آذربایجان شرقی نسبت به گیاهان دارویی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 رئیس اداره برنامه ریزی و فن آوری اطلاعات اداره کل امور عشایر آذربایجان شرقی، دکتری زراعت، اداره کل امور عشایر آذربایجان شرقی، تبریز،
2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
10.22034/jsnap.2024.457739.1097
چکیده
مقدمه: از دیرباز عشایر به دلیل شیوه زندگی مبتنی بر کوچ، عدم دسترسی مناسب به مراکز بهداشتی و درمانی و  بهره‌برداری از مراتع، آشنایی نسبی با گیاهان دارویی داشته‌اند. امروزه ارزیابی میزان آگاهی و نگرش عشایر نسبت به گیاهان دارویی با توجه به اهمیت آنها در مباحث پزشکی، اشتغال و چرخش مالی بالا مورد توجه محققین و متولیان امر قرار گرفته است.
هدف پژوهش: هدف از بررسی حاضر، ارزیابی سطح آگاهی، منابع اخذ دانش و علاقه عشایر آذربایجان‌شرقی نسبت به گیاهان دارویی است.
روش ­شناسی تحقیق: در این پژوهش، پس از تهیه پرسشنامه با مراجعه به مناطق عشایری و مصاحبه با عشایر، تکمیل پرسشنامه‌ها صورت پذیرفت. مصاحبه ها با محوریت نام محلی گیاهان، میزان آگاهی، نحوه اخذ دانش و میزان علاقه به گیاهان دارویی انجام شد. بمنظور دقت در انجام پژوهش، گیاهان معرفی شده از مراتع جمع‌آوری گردید و با استفاده از منابع معتبر گیاه‌شناسی مطابقت داده شد. روایی پرسشنامه با استفاده از نظرات افراد متخصص و دارای تجربه در این زمینه تایید گردید.
قلمروجغرافیایی پژوهش: با توجه به رویکرد پژوهش، جامعه آماری مورد بررسی، عشایر آذربایجان شرقی بود.
یافته­ ها و بحث: یافته‌های حاصل نشان داد که 50 درصد عشایر آذربایجان شرقی آگاهی کم و خیلی کم نسبت به گیاهان دارویی دارند. طبق ارزیابی، مهمترین منبع اخذ دانش عشایر، افراد باتجربه و مسن بوده است و بیشترین سطح علاقه عشایر آذربایجان‌شرقی نسبت به گیاهان دارویی، محدود به جمع‌آوری گیاهان دارویی جهت خود مصرفی بوده است و عشایر برای کشت یا جمع‌آوری جهت فروش علاقه زیادی نشان ندادند.
نتایج: طبق نتایج بدست آمده از پژوهش حاضر که نشان دهنده محدود بودن منابع اخذ دانش و سطح پائین آگاهی و علاقه عشایر به گیاهان دارویی می‌باشد، بایستی برنامه‌ریزی جهت ارتقاء و بهبود سطح آگاهی و دانش عشایر نسبت به گیاهان دارویی در اولویت برنامه ها قرار گیرد. 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


محمودی بیت الله. (1400). تحلیل وابستگی معیشتی جوامع محلی بختیاری نشین به منابع جنگلی زاگرس مرکزی. نشریه علمی مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان. 1 (2)، 39-48.
رشیدی، شمس اله؛ فرجی، هوشنگ؛ جهانبین  داریوش و میرفردی، اصغر. (1390). ارزیابی میزان آگاهی، اعتقاد و عملکرد مردم شهر یاسوج، نسبت به گیاهان دارویی. فصلنامه گیاهان دارویی. 1(8)، 177-184.
فروزه، محمدرحیم؛ حشمتی، غلامعلی و بارانی، حسین. (1395). دانش سنتی بهره برداری از گیاهان خودرو در تهیه خوراک (نمونه موردی: عشایر مرتع دیلگان). دو فصلنامه دانش های بومی ایران. 3(5)، 24-58.
فروزه، محمدرحیم؛ حشمتی، غلامعلی و بارانی، حسین. (1395). دانش سنتی بهره برداری از گیاهان خودرو در تهیه خوراک (نمونه موردی: عشایر مرتع دیلگان). دانش های بومی ایران. 3(5)، 23-58.
دارابی محبی، محمدعلی؛ یاری، رضا؛ فتحی، تکتم و میرمیران، سیده محبوبه. (1400). مطالعه دانش بومی و مصارف سنتی برخی گونه‌های کاربردی شهرستان سرایان، استان خراسان جنوبی. نشریه علمی ترویجی فناوری گیاهان دارویی ایران. 4 (1)114-136.
علی‌میرزایی، فهیمه؛ بهمنش، بهاره؛ محمدی استادکلایه، امین و شهرکی، محمدرضا. (1396). دانش بومی گیاهان دارویی از دیدگاه بهره برداران عشایری در مرتع چهل کمان استان خراسان رضوی. دو فصلنامه دانش های بومی ایران. 4(7)، 157-201.
محدث حسینی، سیداحمد. (1398). مقایسه سود اقتصادی کشت گیاهان دارویی با محصولات زراعی در استان خراسان رضوی. نشریه علمی ترویجی فناوری گیاهان دارویی ایران. 2(2)، 1-14.
چراغی، طیبه؛ اشراقی سامانی، رویا؛ پورسعید، علیرضا؛ آرایش، محمدباقر و واحدی، مرجان. (1399). تاثیر کارگاه آموزشی تولید گیاهان دارویی در اشتغال و پایداری معیشت یاریگران ترویج عشایر ایلام. فصل نامه علمی پژوهش مدیریت آموزش کشاورزی. 54(1)،53-66.
معتمدی، جواد؛ ارزانی، حسین؛ عصری، یونس؛ نجف‌پور نوایی، مهردخت و خلیفه زاده، رستم. (1401). ارزیابی قابلیت بهره برداری از گیاهان دارویی در رویشگاه های مرتعی منطقه نیمه استپی بر مبنای شاخص های اکولوژیکی و اقتصادی. فصلنامه تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران، 38(3)، 373-389.
کوهپایه، عابد؛ قاسمی پیربلوطی، عبدالله؛ یزدان‌پناه راوری، محمد‌مهدی؛ پورمحسنی‌نسب، الهام و ارجمند ‌دل‌‌آرام. (1390). مطالعه دام‌پزشکی سنتی (اتنووتریناری) گیاهان دارویی استان کرمان.  فصلنامه داروهای گیاهی. 2(3)، 211-216.
عنایتی، واقف؛ اسفندیاری، عزت اله؛ نورمحمدی، سمیه و حضوری، علیرضا. (1396). استفاده از گیاهان دارویی عرصه های طبیعی چالش جدید برای جنگل های ارسباران. اولین همایش ملی صیانت و حفاظت از جنگل های ارسباران (1-8)، مرکز تحقیقات و اموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان شرقی، تبریز، ایران.
عنایتی، واقف؛ آل هاشم، سیدمحمد حسن؛ مرتضایی، ابوالفضل و حضوری، علیرضا. (1401). بررسی روند تغییرات اجتماعی–اقتصادی جامعه عشایری استان آذربایجان شرقی و تحلیل وضع موجود. نهمین کنگره ملی علوم ترویج و آموزش کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست پایدار (561-553)، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
مرکز آمار ایران. (1400). نتایج ثبت پایه جمعیت عشایر کشور. تهران: مرکز آمار ایران.
سازمان امور عشایر ایران (1396). آئین نامه ساماندهی عشایر تصویب نامه هیات وزیران.
Safari, A., Ghavam, M., & Davazdahemami, S. (2019). Study the knowledge of rural and nomadic people of Semirom from medicinal plants for treatment of digestive diseases. Journal of Herbal Drugs. 9(3), 139-144.
Miara, M.D., Bendif, H., Ait Hammou, M., & Teixidor-Toneu, I. (2018). Ethnobotanical survey of medicinal plants used by nomadic peoples in the Algerian steppe. Journal of Ethnopharmacology. 219, 248-256.