مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان

مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان

تحلیل خوشه ای کانون های جاذب گردشگری روستایی کوچ نشین (مورد مطالعه: بخش پاپی، سپید دشت لرستان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناس ارشد، گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران
2 استادیار، گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران.
3 دانشیار، گروه جغرافیا، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران
10.22034/jsnap.2024.457032.1096
چکیده
مقدمه: مقصدهای گردشگری کوچ­نشین به عنوان بخش مهمی از نظام گردشگری و برآیندی از تحول و تطور پدیده­ای مکانی­ـ فضایی در پهنه­ی فضا محسوب می­شوند؛ که به واسطه تعادل در انتشار فضایی عوامل برانگیزاننده رشد و توسعه، شماری انبوه از جوامع میزبان مستقر در قلمرو جغرافیایی مقصد را نیز از تحولات و منافع توسعه گردشگری متأثر نموده و می­توانند در شکل­گیری تصویر مقصد نقشی با اهمیت ایفا نمایند.
هدف پژوهش: هدف از این پژوهش تحلیل خوشه­ای کانون­های جاذب گردشگری روستایی کوچ­نشین بخش پاپی سپید دشت لرستان  است؛ که در نهایت الگوی بهینه سازمان فضایی مقاصد گردشگری روستایی این ناحیه طراحی گردید.
روش‌شناسی تحقیق: روش پژوهش توصیفی‌ـ‌ تحلیلی و از نوع کاربردی بود. جامعه آماری این پژوهش را 315 نفر از روستاییان ساکن در 14 روستای منتخب منطقه (به روش نمونه­گیری تصادفی طبقه­ای) تشکیل می­دادند. برای گرد­آوری داده­ها از روش­های میدانی و پرسشنامه­ای استفاده شد که پایایی آن با استفاده از آزمون آلفای کرونباخ محاسبه شد، که بیانگر مناسب بودن ابزار پژوهش بود. برای تحلیل داده­ها از تحلیل خوشه­ای، در محیط نرم­افزار SPSS20 و برای ترسیم نقشه­ها و الگوی سازمان فضایی مناسب گردشگری روستایی از نرم­افزار ArcGIS استفاده شد.
قلمرو جغرافیایی پژوهش: مقاصد گردشگری در نواحی روستایی سپید دشت لرستان (بخش پاپی) که بطور عمده متکی بر اکوتوریسم بودند.
یافته ­ها و بحث: یافته­ها نشان داد که ساماندهی فضایی با درجه یک (توسعه فضایی با درجه زیاد) مربوط به دهستان­های چم­سنگر و تنگ­هفت بود. ساماندهی فضایی با درجه 2 (توسعه فضایی با درجه متوسط) مربوط به دهستان­های بیشه و گریت بود و ساماندهی فضایی با درجه 3 (توسعه فضایی با درجه ضعیف) مربوط به دهستان کشور بود.
نتایج: برای توسعه و ساماندهی فضایی گردشگری در بخش پاپی نیاز به یک انگاره (نگاه مداخله­گر عوامل) برای توسعه فضایی است، به عبارتی برای ساماندهی فضایی در این منطقه داشتن یک نگاه سیستمی و یکپارچه به کلیه منابع و عوامل در فضا (منابع انسانی و منابع طبیعی) ضروری می­نماید و نیازمند یک برنامه­ریزی منطقه­ای جامع است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


آسایش، حسین، فاطمه، کوچکی­نژاد ارم ساداتی، (۱۳۸۴) ساماندهی فضا روستاها از دیدگاه جغرافیای کاربردی ( مطالعه موروی شهرستان صومعه سرا) فصلنامه جغرافیایی سرزمین ، سال دوم،شماره ۶.
آسایش، حسین (1377). اصول و روش­های برنامه­ریزی ناحیه­ای، انتشارات دانشگاه پیام نور، چاپ دوم، تهران.
افراخته، حسن، حجی­پور، محمد و جوان، فرهاد (1397). نفت و دگرش­ ساختار اقتصاد روستایی ایران. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال 18، شماره 50، صص 60ـ 39.
بهنام­مرشدی، حسن؛ فرجی­سبکبار، حسنعلی؛ رضوانی، محمدرضا و محمدیان، زهرا (1395). برنامه­ریزی فضایی خدمات گردشگری (مطالعه موردی: استان فارس). پژوهش­های جغرافیای انسانی، دوره 48، شماره 2، تابستان 1395: صص295ـ 277.
پاپلی­یزدی، محمدحسین و سقایی، مهدی (1402). گردشگری، مفاهیم و ماهیت، انتشارات سمت، تهران. چاپ دهم. بهمن 1402
پودینه، محمدرضا، طولابی­نژاد، مهرشاد (۱۳۹۸). بررسی اثرات گردشگری بر فضا و کالبدی سکونتگاه­های روستایی (مورد مطالعه: بخش پاپی شهرستان خرم آباد).
پیرداده­بیرانوند، کبری، احمدوند، مصطفی، شرفی­سرابی، وحید (۱۳۹۷) پیشروان­های انسانی توسعه‌ کارافرینی در حوزه گردشگری (مورد مطالعه: روستای ایستگاه بیشه در شهرستان خرم آباد)  فصلنامه پژوهش­های روستایی.
تقوایی، مسعود و غفاری، سید رامین (1389). برنامه­ریزی فضایی در توسعه صنعت گردشگری (مطالعه موردی: استان چهار محال و بختیاری، محور بازفت). فصلنامه تحقیقات جغرافیایی. دوره 25، شماره 96، صص 99ـ 79.
خادم­آدم، ناصر (1372). سیاست توسعه: عوامل و موانع پیشرفت، مجله اطلاعات سیاسی – اقتصادی، شماره 73 و 74، صص 112ـ 90.
خیرالدین، رضا و فردیس سالاریان (1394). الگو سازی گرایشهای فضایی شهرها با استفاده از الگوی رشد خودکار سلولی جهت امکان سنجش و انتظام توسعه فضایی شهر چالوس، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی  سال پانزدهم،  شماره ۳۹ ، صص ۱۷۶- ۱۵۳.
دولفوس، اولیویه (1373). تحلیل جغرافیایی، ترجمه دکتر سیروس سهامی، نشر نیکا، مشهد.
دیده­بان، محمد، پوردیهیمی، شهرام و ریسمانچیان، امید (1392)، روابط بین ویژگی­های شناختی و پیکره­بندی فضایی محیط مصنوع، تجربه­ای در دزفول،  دو فصلنامه معماری ایران، شماره 4. صص 64ـ 37.
رضوانی، محمدرضا (1390). برنامه­ریزی توسعه روستایی در ایران، نشر قومس.
زردان، میثم، منصوربهمنی، مسلم، (1394). گردشگری روستایی و اصول توسعه گردشگری پایدار،صص ۱۰-۱۵.
زیاری، کرامت االله (1389). اصول و روش­های برنامه ریزی منطقه­ای، انتشارات دانشگاه تهران.
سعیدی، عباس (1385). مبانی جغرافیای روستایی، انتشارات سمت.
ضیایی، محمود، جاودان، مجتبی و کاظمی­ازغدی، سیمین (1393)، ساماندهی فضایی مقصدهای گردشگری (شهری و روستایی) در مقیاس ناحیه­ای مورد: شهرستان طرقبه شاندیز، اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال سوم، شماره 3، پیاپی 9، صص 110ـ 83.
عزیزپور، فرهاد (1394). مدرنیته و تحول کالبدی فضایی سکونتگاه های روستایی ایران ، شماره ۱۵۵ پاییز ۱۳۹۵.
فراهانی، حسین (1385). ارزیابی پایداری در نواحی روستایی با تأکید بر عوامل اجتماعی و اقتصادی: مطالعه موردی شهرستان تفرش، رساله دکترای جغرافیای انسانی، گرایش برنامه­ریزی روستایی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران
فرجی­دانا، احمد (1371). آمایش سرزمین و توسعه فضایی یکپارچه. فصلنامه تحقیقات اقتصادی، شماره 46، صص 24ـ 1.
فرجی، امین، عظیمی، آزاده (1397). درآمدی بر تحلیل ساختار و سازمان فضایی، انتشارات دانشگاه تهران.
غفاری، سید رامین (1380). کنکاشی در مفهوم فضا و ساماندهی نظام فضایی سکونتگاه­های روستایی. فصلنامه اطلاعات جغرافیایی (سپهر)،  دوره 10، شماره 39، پاییز 1380، صص 44ـ 48.
مطیعی­لنگرودی، سیدحسن و رضائیه­آزادی، مریم (1392)، ارزیابی اثرات اقتصاد گردشگری از دیدگاه جامعه میزبان در تفرجگاه بند ارومیه. اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال دوم، شماره 2، پیاپی 4، صص 91ـ 75.
نظم­فر، حسین (1391). سازمان فضایی نظام شهری (مفاهیم، نظریه­ها و مدل­ها)، تبریز: انتشارات فروزش. 160 ص.
Alden, J (2012). Regional development and spatial planning in an enlorged European Union:Ashgut pulblishing Ltd..
Delatorr, m, Genoreva millan Vazquez,trechera Herreros,soseLuis&mora les fernunde2, Emilio,(2012). Rural tourism as an ALternativetot he pevelopment for Rural Arees and the creation of Employment ginternatianonal rural of Hhmatites and social sciuce vol,No,20,162-175.
Ding, L., Wang, Y., Zhang, F., Wu, X., & Tang, S. (2011). Spatial Structure of Tourist
Attractions in Nanjing, China. IEEE.
Guun, Clare. A. and Var, Turgut. (2002): Tourism planning: basic, concepts, cases, (4th). New York. Rutledge
Hokims,Hdlands  & Sook Hanll. (2013). A structurur modet for Examining how Destinatimimage prerec&dualue and service Quality Affect Destinction Loyalty: acase study of orlando:iNtERNAtioNALJouRN ALof Tourism Res EaR CHint. J. Tourism Res. l5. pp.313-328.
Khan, H. A,(2013). Factors influ encing of tourist Ioy Iy Astudy on tourist destination in malaysin, procoeding of 3 Asia pacife Business Research conference kuala Lum pur malaysia PEnN: 987-922069/-19-1.
Risteski, M., Kocevski, J. and Arnaudov, K. (2012). Spatial Planning and Sustainable
Tourism as Basis for Developing Competitve Tourist Destinations. Procedia – Social and Behavioral Sciences 44 (2012), 375-386.
Sharpley, R. and Telfer, D. J. (2002). Tourism and Development: Concepts and Issues.
Clevedon: Channel View Publications.
UNWTO (2011). Tourism Highlights. Madrid: World Tourism Organization.
Zhang, XueMing (2012). Research on the development strategies of rural tourism in Suzhou based on SWOT analysis. Energy Procedia, 16:1295–1299. DOI:10.1016/j.egypro.2012.01.207