مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان

مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان

پایداری اقتصادی در کانون‌های عشایری شهرستان قائنات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران
چکیده
مقدمه: از مباحث مهم در ارتباط با عشایر مبحث پایداری اقتصادی می‌باشد. نقش و تأثیر کوچ نشینان در اقتصاد کشور حائز اهمیت می‌باشد. وجود دلالان و همچنین نبود بازار فروش از دلایلی هستند که باعث آسیب به اقتصاد عشایر می‌شود. از آنجا که بین رشد اقتصادی و توسعه پایدار رابطه تنگاتنگی وجود دارد؛ پایداری اقتصادی زمانی رخ می‌دهد که رفاه اقتصادی با گذشت زمان کاهش نیابد. شهرستان قائنات یکی از نواحی عشایر نشین در شرق کشور است که عمدتاً در سه بخش سده، نیمبلوک و مرکزی این شهرستان استقرار یافته‌اند.
هدف پژوهش: در پژوهش حاضر سعی شده‌است تا پایداری اقتصادی عشایر شهرستان قائنات بر اساس شاخص‌های عدالت، ثبات و رفاه اقتصادی مورد کندوکاو قرار گیرد.
روش‌شناسی تحقیق: تحقیق پیش رو از نوع کاربردی بوده و از حیث ماهیت و روش توصیفی با رویکرد پیمایشی است. جمع‌آوری داده‌ها به‌کمک مطالعات اسنادی و پیمایشی انجام شده‌است. به‌منظور تجزیه و تحلیل داده‌ها از نرم‌افزار SPSS و تکنیک ویکورفازی استفاده شده‌است.
قلمرو جغرافیایی پژوهش: عشایر ساکن در کانون‌های شهرستان قائنات بررسی‌شده است.
یافته­ ها و بحث: کانون‌های عشایری منتخب از حیث پایداری اقتصادی چندان شرایط مطلوب و همگنی ندارد. منابع به‌صورت عادلانه توزیع نشده و می‌توان شاهد اتکای شدید بر جزئی از منابع‌طبیعی بود. همچنین از حیث متنوع‌سازی فعالیت‌های اقتصادی و مشاغل که یک راهبرد لازم برای حصول پایداری است، چندان نمود ندارد.
نتایج: در دراز مدت کانون‌های عشایری مورد مطالعه از حیث "پایداری اقتصادی" با چالش مواجه خواهد شد. همچنین در سطح کانون‌های عشایری منتخب، گرماب در مرتبه‌ی اول پایداری اقتصادی قرار گرفته است و به‌ترتیب روستای جبار و روستای فرخی در مرتبه‌ی دوم و سوم قرار می‌گیرد. روستای عشایری تیگاب نیز از لحاظ پایداری اقتصادی در مرتبه‌ی آخر بوده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


افراخته، حسن؛ ریاحی، وحید؛ جوان، فرهاد .(1394). پایداری اقتصادی سکونتگاه‌های روستایی شهرستان رضوانشهر، جغرافیا، 13(46)، 117-94. https://mag.iga.ir/article_701143.html
امان الله‌ی بهاروند، سکندر. (1383). زوال کوچ نشینی در ایران: یک‌جانشینی ایلات و عشایر، مطالعات ملی، 5(1)، 183-155. https://sid.ir/paper/89043/fa
امینی، آرمین؛ شکراللهی، سمیرا سادات. ( 1393). جهانی شدن و توسعه اقتصادی در ویتنام، علمی پژوهشی سیاست جهانی، 3(1)، 205-161. https://interpolitics.guilan.ac.ir/article_175.html
ایافت، سید امیر؛ طراوتی، حمید (1377). دستور کار 21، سازمان محیط‌زیست.
بخشی، زهرا؛ مطیعی لنگرودی، سید حسن؛ فرجی سبکبار، حسنعلی؛ قدیری‌معصوم، مجتبی. (1398). تحلیل فضایی پایداری اقتصادی سکونتگاه‌های روستایی منطقه سبزوار نیشابور، اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 8(3)، 32-1. http://serd.khu.ac.ir/article-۱-۳۳۵۱-fa.html
بیگدلی راد، وحید؛ ملکی، شهرام. (1397). شناسایی معیارهای مؤثر بر پایداری اجتماعی و اقتصادی در مناطق روستایی ایران، پژوهشهای جغرافیای انسانی، 52(1)، 163-147. doi: 10.22059/jhgr.2018.253223.1007653
پاپلی یزدی، محمدحسین؛ ابراهیمی، محمد امیر. (1389). نظریههای توسعه روستایی، نشر سمت.
پور طاهری، مهدی؛ محمدی، ناهیده؛ رکن الدین افتخاری، عبدالرضا. (1393). ارزیابی و سنجش محرومیت در سطح مناطق روستایی (مورد مطالعه: بخش مرکزی شهرستان جوانرود). اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 3(3)، 40-17. http://serd.khu.ac.ir/article-1-2149-fa.html
جهانیان، ناصر. (1386). بنیادهای توسعه اقتصادی عادلانه در اسلام، اقتصاد اسلامی، 7(25)، 178-157. https://eghtesad.iict.ac.ir/article_16667.html
حجی‌پور، محمد. (1400). شکاف فضایی بنیان‌های اقتصاد عشایری در استان خراسان‌جنوبی. مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان، 1(2)، 110-93. dor: 20.1001.1.28210530.1400.1.2.9.9
حسینی، سیده کوثر؛ فروزانی، معصومه؛ عبد شاهی، عباس. (1400). بررسی رابطه بین پایداری اقتصادی و اجتماعی روستاییان و برخورداری از تنوع معیشتی، علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، 17(2)، 27-11.20.1001.1.20081758.1400.17.2.2.0 dor:
حیدری ساربان، وکیل. (1397). سنجش و اولویت بندی نواحی روستایی بر حسب سطوح پایداری اقتصادی: مطالعه موردی شهرستان مشکین‌شهر، روستا و توسعه، 22(4)، 24-1. doi: 10.30490/rvt.2020.253616.0
حیدری، علی‌اکبر. (1399). تحلیل شیوه زندگی عشایر و تأثیر آن در نظام سکونتگاهی آنها در طول مسیر کوچ و قرارگاه‌های تابستانه و زمستانه- (مطالعه موردی: عشایر بویر احمد)، مسکن و محیط روستا، 39(169)، 88-73. http://jhre.ir/article-1-1948-fa.html
ریاحی، وحید؛ احمدی، راشد؛ عزمی، آیین. (1391). بررسی نقش طرح‌های اسکان در توسعه اقتصادی و اجتماعی عشایر- (مورد مطالعه: کانون‌های اسکان استان کهکیلویه و بویر احمد)، تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 13(28)، 112-95. http://jgs.khu.ac.ir/article-۱-۶۸۷-fa.html
ریاحی، وحید؛ عابدینی راد، آرزو. (1390). اسکان عشایر و بازتاب‌های فرهنگی، انسانشناسی، 15، 47-29. https://magiran.com/p1062069
شاطری، مفید؛ حجی‌پور، محمد. (1390). اثرات اقتصادی -اجتماعی طرح‌های اسکان بر جوامع عشایری، مطالعه موردی شهرک نازدشت سربیشه در استان خراسان‌جنوبی، نگرشهای نو در جغرافیای انسانی (جغرافیای انسانی)، 3(2)، 29-18. https://www.sid.ir/fa/journal/Reference.aspx?ID=360208
شریف‌زادگان، محمدحسین. (1386). راهبردهای توسعه اقتصادی و عدالت اجتماعی، رفاه اجتماعی، 6(24)، 29-9. http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-2123-fa.html
صفری علی‌اکبری، مسعود. (1402). تحلیل و تبیین اثرات اسکان بر وضعیت اقتصادی جامعه عشایری و عوامل مؤثر در راستای ارتقای وضع موجود (مورد مطالعه: جامعه عشایری استان کرمانشاه). مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان، 2(3)، 148-133. doi: 10.22034/jsnap.2024.433759.1086
ضرغامی، اسماعیل. ( 1395). بررسی تطبیقی مسکن عشایر ایران، مسکن و محیط روستا، 35(155)، 36-19. http://jhre.ir/article-1-1370-fa.html
علی‌پور، لیلا؛ حجت، عیسی. (1390). بازار عشایری چندکارکردی گامی در راستای پایداری زندگی عشایر کوچنده، روستا و توسعه، 14(1)، 172-149. doi: 10.30490/rvt.2018.59175
قدیری معصوم، مجتبی؛ محمد مهدی، ضیا نوشین؛ خراسانی، محمد امین. (1389). پایداری اقتصادی و رابطه آن با ویژگی‌های مکانی- فضایی (مطالعه موردی روستاهای دهستان کوهین شهرستان کبودرآهنگ)، روستا و توسعه،  13(2)، 1-29. doi: 10.30490/rvt.2018.59197
کفیل‌زاده، فرخ؛ اسمعیلی‌زاده، علی؛ سیدان، مهدی. (1381). اقتصاد تولید بخش دامداری عشایر کوچنده و اسکان‌یافته (مطالعه موردی: ایل کرد)، اقتصاد کشاورزی و توسعه، 10(38)، 222-201. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/376745
مطیعی لنگرودی، سید حسن؛ شمسایی، ابراهیم. (1388). توسعه و کشاورزی پایدار از دیدگاه اقتصاد روستایی، چاپ اول، مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران.
ملکی، شهرام؛ بیگدلی راد، وحید. (1396). معیارهای پایداری اجتماعی در مناطق روستایی ایران، هستی فضا،6(1)، 84-79. https://civilica.com/doc/723398
منشی‌زاده، رحمت‌الله؛ رحمانی، بیژن؛ ملکی، لطف‌الله. (1393). عملکرد مدیریت نوین روستایی در پایداری اقتصادی سکونتگاه‌های روستایی (مورد مطالعه: روستاهای پیرامون اردبیل)، جغرافیا، 12(40)، 146-134. https://sid.ir/paper/150356/fa
مهدوی، مسعود؛ رضایی، پژمان؛ قدیری معصوم، مجتبی. (1386). روستاهای برآمده از اسکان عشایر و چالش‌های آن، روستا و توسعه، 10(1)، 62-41. http://rvt.agri-peri.ac.ir/article_59315.html
Baumgärtner, S. & Quaas, M. (2010). What is sustainability economics? Ecological Economics, 69(3), 445–450. https://EconPapers.repec.org/RePEc:eee:ecolec:v:69:y:2010:i:3:p:445-450
Cai, P. Y., Huang, H. G., Yang, F. Z., Sun, W. and Chen, B. (2009). Investigation of public's perception towards rural sustainable development based on two-level expert system. Expert Systems with Applications, 36(5), 8910-8924. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2008.11.032
Edwards, A. R. (2005). the sustain ability revolution portrait of a paradigm shift, Canada, new society publishers.
George, C. & Kirkpatrick, C. (2003). Sustainability Impact Assessment of World Trade Negotiations: Current Practice and Lessons for Further Development, Impact Assessment Research Centre (IARC) Working Papers 30587, University of Manchester, Institute for Development Policy and Management (IDPM). https://doi.org/10.22004/ag.econ.30587
Inskeep, E. (1991). Tourism Planning: An Integrated and Sustainable Development Approach, New York: Van Nostrand Reinhold. https://doi.org/10.1177/004728759303100459
Pope, J. (2004). Conceptualising sustainability assessment, Environmental Impact Assessment Review. 24(6), 595-616. https://doi.org/10.1016/j.eiar.2004.03.001