مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان

مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان

شناخت عوامل موثر در عدم توسعه بازآفرینی کالبدی با تاکید بر مدیریت شهری در قلمرو کوچ نشینان زاهدان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران.
2 استادیار، گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران.
3 استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران.
چکیده
مقدمه: امروزه تمامی نهادها و سازمان­ها که در اداره امور شهرها در قلمرو کوچ­نشینان مساعی دارند و در این راه وظایفی به عهده آنها گذاشته شده است، در امور سکونتگاه‏های غیررسمی نیز درگیر می­باشند و در این رابطه یک سری سیاست‎گذاری­ها و قوانین و مقررات همچون بازآفرینی سعی در بهبود وضعیت این سکونتگاه­ها دارند.
هدف پژوهش: هدف این تحقیق، شناخت عوامل موثر در عدم توسعه بازآفرینی کالبدی با تاکید بر مدیریت شهری در قلمرو کوچ­نشینان زاهدان انجام شده است.
روش­ شناسی پژوهش: این پژوهش، از نظر هدف، جزء پژوهش‎های کاربردی و حسب روش و ماهیت تلفیقی از روش­های (کمی و کیفی) و دارای ماهیتی تحلیلی-توصیفی می­باشد. جهت تجزیه و تحلیل اطلاعات، از روش­های (گراندد تئوری و DEMATEL) استفاده شد. جامعه آماری پژوهش حاضر، شامل مدیران و متخصصان می‎باشد که بر اساس نمونه­گیری هدفمند، 26 نفر به عنوان جامعه نمونه انتخاب شد.
قلمرو جغرافیایی پژوهش: این پژوهش در قلمرو کوچ‌نشینان زاهدان، مورد بررسی قرار گرفته است.
یافته­ ها و بحث: جهت شناسایی عوامل موثر در عدم توسعه بازآفرینی کالبدی با تاکید بر مدیریت شهری در قلمرو کوچ­نشینان زاهدان، با استفاده از روش تئوری زمینه­ای در سه حوزه: شرایط علی، 4 مقوله (عدم آگاهی و دانش ساکنین از توسعه کالبدی با تاکید بر بازآفرینی، عدم اعتماد و مشارکت بین مردم و مسئولین، ناپایداری بودجه بازآفرینی و وضعیت نامطلوب اقتصادی ساکنین)، شرایط زمینه­ای، 4 مقوله (توسعه خودجوش سکونتگاه­های غیررسمی بدون توجه به سند آمایش، عوامل قانونی و حقوقی، رویکرد توسعه متمرکز در طرح‎های بازآفرینی، عدم برنامه­ریزی جامع در طرح­های بازآفرینی) و شرایط مداخله­گر، 5 مقوله (نبود انسجام و همکاری لازم بین سازمان­ها در حین اجرای پروژه، بکارگیری نیروهای غیرمتخصص و کارشناس در زمینه بازآفرینی، حکمروایی نامطلوب شهری، عدم نظارت و کنترل بر ساخت و سازهای غیراصولی، عدم تقسیم مسئولیت­ها در بین سازمان­ها)، شناسایی شدند. همچنین نتایج مدل دیمتل مشخص کرد که در شرایط علی، مقوله عدم اعتماد و مشارکت بین مردم و مسئولین، در شرایط زمینه­ای مقوله، رویکرد توسعه متمرکز در طرح­های بازآفرینی و در نهایت شرایط مداخله­گر مقوله نبود انسجام و همکاری لازم بین سازمان­ها در حین اجرای پروژه، بیشترین تاثیرگذاری را عدم توسعه بازآفرینی کالبدی داشته­اند.
نتایج: نتایج کلی نشان داد، اجرای درست بازآفرینی کالبدی در منطقه مورد مطالعه، نیازمند داشتن یک مدیریت منسجم و سیستماتیک است که به نظر می­رسد، سیستم‎های مدیریتی در این زمینه ناکارآمد هستند، از این رو ضرورت توجه و تاکید بر مشارکت مردمی، توسعه متمرکز در طرح­های بازآفرینی و انسجام و همکاری لازم بین سازمان­ها مربوطه به خوبی قابل درک است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


حق­پناه، مریم، کریمی، باقر، مهدی‌نژاد، جمال‌الدین (1400). تأثیرات عوامل کالبدی و اجتماعی بر بهسازی مشارکتی بافت‌های فرسوده، مورد مطالعاتی: محلۀ نادر کاظمی شهر شیراز. معماری و شهرسازی آرمان شهر، دوره 14. شماره 37. صص صص 251-239.
حکمت‌نیا، حسن (1397). سنجش میزان محرمیت خانه‌ها در راستای سبک زندگی اسلامی-ایرانی (مطالعۀ موردی: بافت قدیم و جدید شهر یزد). پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی، دوره 6. شماره 3. صص 585-603.
خوش­پسند، پریسا، پورشیخیان، علیرضا، اصغری، حسین، حسنی مهر، صدیقه (1402). نقش مدیریت شهری در بازآفرینی بافت فرسوده شهری (مطالعه موردی: محدوده اطراف بازار مرکزی شهر رشت). مطالعات برنامهریزی سکونتگاه­های انسانی، دوره 18. شماره 2. صص 163-171.
رضایی، سهیلا، کریمیان بستانی، مریم، میری، غلامرضا (1401). شاخص‌های پیشران در بازآفرینی سکونتگاه‌های غیررسمی شهر زاهدان. فصل‌نامه تحقیقات جغرافیایی، دوره 37. شماره 4. صص  ۴۶۵-۴۷۳
سالنامه آماری استانداری سیستان و بلوچستان (1401). استانداری سیستان و بلوچستان.
علی‌اکبری، اسماعیل، امینی، مهدی (1389). کیفیت زندگی شهری در ایران (1365- 1385)، نشریة رفاه اجتماعی، دوره 10. شماره 36. صص 121- 148.
فلاح­تبار، نصراله (1390). عشایر سیستان و بلوچستان از اوج کوچ و اقتدار تا افول و اسکان، فصلنامه جغـرافیا، دوره 3. شماره 4. صص 63-85.
فیروزی، محمدعلی، امان‌پور، سعید، زارعی، جواد (1398). تحلیل بسترهای نهادی تحقق مدیریت یکپارچه در بازآفرینی شهری پایدار بافت‌های فرسوده (منطقۀ موردی: شهر اهواز). پژوهش­های جغرافیای انسانی، دوره 51. شماره 4. صص 891-909.
قاسمی، حبیب، میری، غلامرضا، حافظ رضا زاده، معصومه (1400). تحلیل نقش حکمروایی خوب شهری در بازآفرینی بافت فرسوده شهری بر اساس تئوری داده بنیاد (مورد مطالعه: شهرضا). مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی، دوره 2. شماره 4. صص ۳۷-۵۶.
گیلانی، سیده مریم، خطیبی، سید محمدرضا، داوودپور، زهره، خستو، مریم (1401). بررسی اقدامات مدیریتی شهری در برنامه‌ریزی‌های بازآفرینی زیرساخت‌سبز (مطالعه موردی: لاهیجان). مهندسی جغرافیایی سرزمین، دوره 6. شماره 1. صص 1-16.
ویسی، فرزاد، مرادی، اسکندر، دیواتی، آرمان (1399). ظرفیت بازآفرینی شهری پایدار در محله‌هایی با بافت فرسوده و غیررسمی شهری (مطالعة موردی: شهر مریوان)، پژوهش‌های‌ جغرافیای ‌برنامه‌ریزی ‌شهری‌، دوره 8. شماره 1. صص 54-11.
Amin, H. M. T. M. Adu-Ampong, E. A. (2016). Challenges to urban cultural heritage conservation and management in the historic centre of Sulaimaniyah, Kurdistan-Iraq. Journal of Cultural Heritage Management and Sustainable Development.‏ Vol. 6. No. 3, pp. 255-270.
Jacka, T, (2010), Womans activism, overseas funded participatory devlopment, and governance: Acase study from china. Womans studies international forum, Vol. 33. No. 2, pp 99-112.
Korkmaz, C., & Balaban, O. (2020). Sustainability of urban regeneration in Turkey: Assessing the performance of the North Ankara urban regeneration project. Habitat International, Vol. 95, 102081.
Liu, G, Fu, X, Han, Q, Huang, R, Zhuang, T. (2021). Research on the collaborative governance of urban regeneration based on a Bayesian network: The case of Chongqing. Land Use Policy. Volume 109. October 2021. 105640.
Miśkowiec, M. Masierek, E. (2022). Factors and levels of community participation using the example of small-scale regeneration interventions in selected neighborhood spaces in Polish cities. Urban Research & Practice, pp Vol. 16. No. 4, PP 1-25
Wang, H., Zhao, Y., Gao, X., & Gao, B. (2021). Collaborative decision-making for urban regeneration: A literature review and bibliometric analysis. Land Use Policy, Vol.107, pp 105-479.‏
Ye, C., Chen, W., Liu, Y., He, Q. (2024), Institutionalisation of public participation in China's urban regeneration from the perspective of historical institutionalism: Three-stage cases in Guangzhou, Political Geography, Volume 108, January 2024, Article number 103036.
Zhang, W, Zhang, X, Wu, G. (2020). The network governance of urban renewal: A comparative analysis of two cities in China. Land Use Policy. Volume 106. July 2021. 105448.
Zhou, T. Zhou, Y. (2015). Fuzzy comprehensive evaluation of urban regeneration decision-making based on entropy weight method: Case study of Uuzhong Peninsula, China. Journal of Intelligent & Fuzzy Systems, Vol. 29. No. 6, pp 2661-2668.‏
Zhou, T., Zhou, Y., & Liu, G. (2017). Key variables for decision-making on urban renewal in China: A case study of Chongqing. Sustainability, Vol. 9. No. 3, pp 370-385.