مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان

مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان

تحلیلی بر معیارهای مکان یابی اکوکمپ گردشگری عشایری در کشور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه معماری و شهرسازی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران.
2 استادیار گروه ژئومورفولوژی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران (پژوهشگر پاره وقت پژوهشکده کردستان‌شناسی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران).
3 دانشجوی گروه ژئومورفولوژی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران
چکیده
مقدمه: علی­رغم اهمیت مکانیابی اکوکمپ­های گردشگری عشایری در حفاظت از محیط­زیست و توسعه پایدار جوامع عشایری، در زمینه معیارها و زیرمعیارهای شناسایی اکوکمپ­ها مطالعات اندکی صورت گرفته است. از این­رو پژوهش حاضر می­تواند مبنایی برای مطالعات مرتبط با مکانیابی اکوکمپ گردشگری عشایری در ایران باشد.
هدف پژوهش: هدف اصلی پژوهش حاضر شناسایی و تبیین معیارها و زیرمعیارهای کلیدی برای مکانیابی اکوکمپ گردشگری عشایری در ایران است.
روش‌شناسی تحقیق: پژوهش حاضر با رویکرد سیستماتیک (مطالعه اسناد و مقالات مرتبط با موضوع مورد مطالعه) انجام گرفته است.
قلمرو جغرافیایی پژوهش: قلمرو مد نظر در پژوهش حاضر، زیست­بوم­های عشایری در ایران است که جامعه عشایری از ادوار گذشته تاکنون در آن­ها ساکن هستند.
یافته ­ها و بحث: برای مکانیابی اکوکمپ گردشگری عشایری شش معیار توپوگرافی، لیتولوژی، هیدرولوژی، زیست محیطی، اقلیمی و انسانی ارائه شد که در مجموع 22 زیر معیار (ارتفاع، شیب، جهت شیب، تابش سالانه خورشید، زمین­شناسی، فاصله از گسل، تراکم گسل، فاصله از زمین لغزش، فاصله از رودخانه، تراکم رودخانه، فاصله از نقاط سیل­خیز، تراکم نقاط سیل­خیز، فاصله از مناطق حفاظت شده، فاصله از محل دفن پسماند و سایر منابع آلاینده، متوسط دمای سالیانه، متوسط بارش سالیانه، کاربری اراضی، فاصله از جاده، فاصله از شهر، فاصله از روستا، فاصله از ایل­راه و فاصله از محل اسکان موقت عشایر) را شامل می­شوند.
نتایج: با توجه به وسعت زیاد قلمرو جامعه عشایری ایران، انتخاب معیارها و زیرمعیارها مکانیابی اکوکمپ­های گردشگری عشایری نسبی بوده و متناسب با محدوده­های مورد بررسی، اهمیت آن­ها متفاوت است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


احمدی اصل، فاطمه؛ مؤمنی، کورش عطاریان، کورش و مقیمی، نوید. (1398). مطالعات مکا­ن­یابی اکوکمپ­ها با استفاده از روش ارزیابی TOPSIS (مورد شناسی: مناطق گردشگری استان لرستان)، فصلنامه جغرافیا و آمایش شهری منطقه­ای، 9(33)، 56-41.
انصاری، وحید؛ حیدری، قدرت­اله؛ مجاوریان، سیدمجتبی و رستگار، شفق. (1398). اثر توسعه گردشگری عشایری بر شاخص­های معیشت پایدار مرتعداران (مطالعه موردی: مناطق عشایری لار، البرز مرکزی)، نشریه مرتع، 13(2)، 305-294.
آنامرادنژاد، رحیم. (1390). تحولات اجتماعی 50 سال اخیر در بین عشایر ترکمن (مطالعه موردی بند ترکمن)، برنامه­ریزی فضایی، 1(2)، 59-37.
برقی، حمید؛ رحیمی، داریوش و رحیمی، راضیه. (1394). مکان­یابی احداث کمپینگ در روستاهای هدف گردشگری با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی و مدلAHP (مطالعه موردی: روستای ابیانه)، برنامه­ریزی فضایی، 5(2)، 55-74.
پیروان، حمیدرضا و شریعت جعفری، محسن. (1392). ارائه روشی جامع برای تعیین فرسایش‌پذیری واحدهای سنگ‌شناسی با نگرشی بر زمین‌شناسی ایران، مهندسی و مدیریت آبخیز، 5(3)، 213-199.
جمشیدی، علی­رضا؛ صیدایی، سیداسکندر؛ جمشیدی، معصومه و جمینی، داود (1392)، تحلیلی بر اثرگذاری اشتغال زنان مناطق عشایری بر اقتصاد خانوارهای آن­ها (مطالعه موردی: عشایر شهرستان چراداول)، برنامه­ریزی منطقه­ای، 3(12)، 92-83.
جمینی، داود؛ شهابی، هیمن؛ نظری، حمید و آتش­بهار، رامین. (1402). شناسایی سکونتگاه­های روستایی در معرض خطر وقوع زمین لغزش در زیست بوم های عشایری (مطالعه موردی: شهرستان پاوه). مطالعات برنامه­ریزی قلمرو کوچ نشینان، 3(1)، 122-107.
داوری، مائده و گندمکار، امیر. (1396). مکان­یابی اکوکمپ­ها براساس پارامترهای آب و هوایی مطالعه موردی: شهرستان­های خوانسار و گلپایگان)، اولین کنفرانس ملی اندیشه­ها و فناوری­های نوین در علوم جغرافیایی، 29 شهریور، دانشگاه زنجان.
رضایی، پژمان. (1398). ارزیابی مکان­یابی کانون­های اسکان عشایر با استفاده از مدل تاپسیس: مطالعه مرودی استان چهارمحال و بختیاری، روستا و توسعه، 22(87)، 28-1.
زارعی، قاسم؛ حاضری، هاتف و علی­نژاد سلیم، لیدا. (1397). تأثیر ظرفیت پذیرش اجتماعی گردشگری عشایری در توسعه پایدار (ایل قشقایی تیره هیبت­لو)، مجله مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 11(1)، 31-21.
سازمان امور عشایر ایران. (1400). نتایج ثبت پایه جمعیت عشایر کوچنده کشور ـ 1400 در سطح شهرستان، قابل دسترس در سایت: https://www.ashayer.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=1&pageid=547.
شکوئی، حسین. (1392)، فلسفه جغرافیا، چاپ شانزدهم، انتشارات گیتاشناسی، تهران.
شهدادی، علی؛ قنبری، یوسف؛ سلمانی­زاده، الهام و آذره، علی. (1398). امکان­سنجی و مکان­یابی مناطق مستعد احداث اکوکمپ­های عشایری (مطالعه موردی: دهستان وردشت شهرستان سمیرم)، جغرافیا (برنامه­ریزی منطقه­ای)، 9(3)، 306-293.
صیدایی، سید اسکندر و صادقی، حجت الله. (1402). مکان­یابی احداث اکوکمپ‌های گردشگری عشایری در منطقه چهارمحال و بختیاری، مطالعات برنامه­ریزی قلمرو کوچ نشینان. 3 (1)، 30-13.
طاهری بجگان، سیما؛ هادی اصل، فاطمه و صیقلانی، پانته­آ. (1393). مکان­یابی سایت­های گردشگری شهر بندرعباس جهت ایجاد فضای توریستی، گردشگری شهری، 1(1)، 126-113.
محمدی، مهدی؛ زینب، سپیدنامه و عباداله عموقین، جعفر. (1396). نیازهای اطلاعاتی بهداشت و سلامت زنان عشایر کوچ نشین: انگیزه­ها، منابع، مشکلات و چالش­ها، مدیریت اطلاعات سلامت، 14(1)، 30-26.
محمودی، مصطفی و بیشمی، بهار. (1400). امکان­سنجی و مکان یابی روستاهای مستعد احداث اکوکمپ بین المللی؛ مطالعۀ موردی: استان کرمانشاه، مسکن و محیط روستا، 40(175)، 35-46.
محمودی کرمجوان، جواد و رفیعیان، امید. (1400). شناسایی نقاط مستعد گردشگری در مناطق عشایری ییلاقات شمال تبریز و ورزقان با کاربرد آنالیز تشخیصی، دو فصلنامه علمی- تخصصی مطالعات ایلات و عشایر دانشگاه آزاد اسلامی واحد شوشتر، 11(2)، 76-53.
میرواحدی، سیدسعید و اسفندیاری بیات، الهام. (1395). بررسی پتانسیل کارآفرینی گردشگری فرهنگی در جامعة عشایر قشقایی ایران، گردشگری و توسعه، 5(9)، 78-62.
نعمتی، ولی؛ ضیائی، محمود؛ فقیهی، ابوالحسن و طهماسبی، اصغر. (1400). تحلیل کیفی عوامل موثر بر پایداری معیشتی و توسعه­ی گردشگری در مناطق عشایری (مورد مطالعه: عشایر شاهسون)، برنامه­ریزی و توسعه گردشگری، 10(39)، 29-7.
AdrianaTisca, I., Istrat, N., Dan Dumitrescu, C. & Cornu, G. (2016). Management of sustainable development in ecotourism. Case Study Romania, Procedia Economics and Finance, 39, 427 – 432.
Browne, R. (2020). What is Eco Camping?, Available at: http://verdeveras.es/what-is-eco-camping/.
Lee, C. C., & Chang, C. P. (2008). Tourism development and economic growth: a closer look at panels. Journal of Tourism Management. 29 (1), 180 - 192.
Mallick, S.K., Rudra, S., & Samanta, R. (2020), Sustainable ecotourism development using SWOT and QSPM approach: A study on Rameswaram, Tamil Nadu, International Journal of Geoheritage and Parks, 8, 185-193.
Palmer, N. J., & Chuamuangphan, N. (2018). Governance and local participation in ecotourism: Community-level ecotourism stakeholders in Chiang Rai province, Thailand, Journal of Ecotourism, 3, 1-18.
Quezada-Sarmiento, P.A., Macas-Romero, J.D.C., Roman, C., & Martin, J.C. (2018). A body of knowledge representation model of ecotourism products in southeastern Ecuador, Heliyon, 4. e01063. doi.org/10.1016/j.heliyon.2018.e01063.
Sebele, L.S. (2010). Community-based tourism ventures, benefits and challenges: Khama Rhino Sanctuary Trust, Central District, Botswana. Journal of Tourism Management. 31, 136-146.
Silva, F. B., Herrera, M. A. M., Rosina, K., Barranco, R.R., Freire, S., & Schiavina, M. (2018). Analyzing spatiotemporal patterns of tourism in Europe athigh-resolution with conventional and big data sources, Tourism Management, 68, 101-115.
Surjanti, J., Soejoto, A., Seno, D.N., & Subroto, W.T. (2020). Mangrove forest ecotourism: Participatory ecological learning and sustainability of students’ behavior through self-efficacy and self-concept, Social Sciences & Humanities Open, 2, 100009, https://doi.org/10.1016/j.ssaho.2019.100009.
United Nation World Tourism Organization (UNWTO). (2017). Harnessing tourism’s benefits will be critical to achieving the sustainable development goals and implementing the post-2015 development agenda: Tourism in the 2030 Agenda. Madrid, Spain: World Tourism Organizationhttp://www.unwto.org.
Winchester, C. (2012). Eco-camping in the High Weald AONB: A review of the potential environmental impacts and recommendations for future development, Available at: https://www.highweald.org.