مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان

مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان

بررسی تأثیر شاخص‌های کارآفرینی گردشگری بر توسعه پایدار روستایی در قلمروهای عشایری ایران (مطالعه موردی شهرستان اردل؛ استان چهارمحال و بختیاری)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، ژئومورفولوژی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. (پژوهشگر پاره وقت پژوهشکده کردستان‌شناسی، دانشگاه
2 دکترای جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
3 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
چکیده
مقدمه: با توجه به گستردگی قلمرو جغرافیایی جامعه عشایری ایران، در این فضای زیستی سکونتگاه­های روستایی متعددی قرار دارند که علی­رغم ظرفیت­های متعدد، با چالش­هایی از جمله فقر، بیکاری، مهاجرت و ... مواجه هستند. در این میان توسعه کارآفرینی گردشگری می­تواند ظرفیت مهمی در راستای حل چالش­های توسعه در این روستاها باشد.
هدف پژوهش: بررسی تأثیر شاخص­های کارآفرینی گردشگری بر توسعه پایدار روستایی در شهرستان اردل، هدف اصلی پژوهش حاضر است.
روش ­شناسی تحقیق: این پژوهش با ترکیبی از روش­های پیمایشی و توصیفی ـ تحلیلی انجام گرفته است. جامعه آماری شامل 7574 سرپرست خانوار است و با استفاده از نرم افزار سمپل پاور، 220 نفر به عنوان نمونه آماری در نظر گرفته شد. ابزار اصلی جهت جمع آوری داده­های میدانی، پرسشنامه است که روایی و پایایی آن تأیید شده است. برای توزیع پرسشنامه­ها از روش نمونه­گیری طبقه­ای استفاده شد. پرسشنامه­ها، در میان 18 روستا شهرستان اردل، که به صورت هدفمند انتخاب شده­اند، توزیع شد و نمونه­گیری نهایی با روش تصادفی ساده بوده است. برای تجریه و تحلیل داده­ها از نرم­افزار SPSS استفاده شد.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  قلمرو جغرافیایی این مطالعه، شهرستان اردل واقع در استان چهارمحال و بختیاری است.
یافته ­ها و بحث:  یافته­های پژوهش نشان داد در مدل رگرسیونی برازش شده، متغیرهای مستقل پژوهش توانسته­اند 36 درصد توسعه پایدار روستایی را تبیین نمایند. در میان شاخص­های کارآفرینی گردشگری، شاخص سازگاری اجتماعی ـ فرهنگی با ضریب بتای 556/0، بیشترین اثر را بر توسعه پایدار روستایی داشته است.
نتایج: با توجه به اینکه کارآفرینی گردشگری بر توسعه پایدار روستایی اثرگذار است، توسعه و ترویج کارآفرینی گردشگری از طریق حمایت بخش دولتی و خصوصی با در نظر گرفتن مشارکت فعال روستاییان در این فرایند، امری ضروری و منطقی به نظر می­رسد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


اکبری سامانی، ناهید؛ بدری، سید علی؛ رضوانی، محمدرضا و سلمانی، محمد. (1398). ارزیابی اکوسیستم کارآفرینی گردشگری روستایی (موردمطالعه: استان تهران)، پژوهش‌های روستایی، 11(3): 556-575.
بخشی نژاد، محمود. (1399). تبیین ظرفیت‌های گر‌دشگری برای توسعة مناطق روستایی استان چهار‌محال ‌‌و ‌‌بختیاری، برنامه­ریزی فضایی، 10(4): 1-23.‎
جاودان، مجتبی و رکن الدین افتخاری، عبدالرضا. (1389). اندازه گیری شاخص های توسعه پایدار اجتماعی در حوزه­های روستایی با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی مورد: بخش سربند (شهرستان شازند - استان مرکزی)، کاربرد سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در برنامه ریزی، 1(1): 78-65.
جمینی، داود و جمشیدی، علیرضا. (1400). مدل‌سازی عوامل مؤثر بر توسعة شاخص‌های کارآفرینی در مناطق روستایی ایران نمونة پژوهش: منطقة اورامانات، استان کرمانشاه، برنامه ریزی فضایی، 11(3): 73-94.
جمینی، داود؛ سالاری، ‌ممند و شهابی، ‌هیمن. (1396). تبیین اثرات ژئوتوریسم بر توسعه کارآفرینی در روستا شهر قوری قلعه با رویکرد معادلات ساختاری، جغرافیا و پایداری محیط، 22(7): 97-110.
جمینی، داود؛ شهابی، هیمن؛ نظری، حمید و آتش بهار، رامین. (1402). شناسایی سکونتگاه های روستایی در معرض خطر وقوع زمین لغزش در زیست بوم های عشایری (مطالعه موردی: شهرستان پاوه)، مطالعات برنامه­ریزی قلمرو کوچ نشینان، 3(1): 122-107.
حیدری ساربان، وکیل. (1391). اولویت‌بندی موانع مؤثر بر کارآفرینی زنان روستایی (با روش AHP) مطالعه موردی: استان اردبیل، مطالعات اجتماعی ـ روانشناختی زنان، 2 (31): 159-176
دلاوری، حسین و نادری مایوان، رمضانعلی. (1402). شناسایی راهکارهای گردشگری پایدار در راستای توسعه اقتصادی سکونتگاههای روستایی در قلمرو کوچ نشینان شهرستان قوچان، مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان، 3(1): 43-54.
رستمی قبادی، فرحناز و احسانی فر، تهمینه. (1397). پیش‌ران‌های توسعه کارآفرینی گردشگری روستایی، مطالعات کارآفرینی و توسعه پایدار کشاورزی، 5 (2): 71-82.
رکن الدین افتخاری، عبدالرضا؛ سجاسی قیداری، حمداله؛ پورطاهری، مهدی و آذر، عادل. (1392). کاربرد روش تلفیقی MCDM و GIS در شناسایی مناطق روستایی با پتانسیل اکوتوریستی، پژوهش های روستایی، 4(3): 641-660.
رکن الدین افتخاری، عبدالرضا؛ مهدوی، داوود و پورطاهری، مهدی. (1389). فرآیند بومی سازی شاخص های توسعه پایدار گردشگری روستایی در ایران، پژوهش های روستایی، 1(4): 1-41.
سجاسی قیداری، حمدالله؛ رکن الدین افتخاری، عبدالرضا؛ پورطاهری، مهدی و آذر، عادل. (1393). الگوی توسعۀ کارآفرینی اکوتوریسم در مناطق روستایی (مطالعۀ موردی: روددره های گردشگری استان تهران)، پژوهش­های جغرافیای انسانی، 46 (2): 292-273.
صیدایی، سید اسکندر و صادقی، حجت الله. (1402). مکان یابی احداث اکوکمپ‌های گردشگری عشایری در منطقه چهارمحال و بختیاری، مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان، 3(1): 30-13.
کریمی، اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ. (1395). نقش گردشگری در تنوع‌بخشی به فعالیت‌های اقتصادی مناطق روستایی، مطالعه موردی: محور ولیدر-شیت چورزق (شهرستان طارم)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته برنامه‌ریزی گردشگری منطقه‌ای، دانشگاه زنجان.
محمدی، سعدی؛ طلعتی، مرضیه؛ اسدی، سیوان و منوچهری، سوران. (1397). تبیین اثرات گسترش گردشگری در تغییر سطح معیشت روستاهای کوهستانی مطالعه موردی: دهستان اورامان-غرب استان کردستان، تحقیقات جغرافیایی, 33(1): 191-208.‎
ناجی میدانی، علی‌اکبر و آذری، لطفعلی. (1396). ضرورت انطباق کارآفرینی روستایی با رویکردهای زیست‌محیطی، همایش ملی بررسی راهکارهای مدیریت توسعه کارآفرینی روستایی در ایران، سبزوار، ایران. https://profdoc.um.ac.ir/paper-abstract-1065240.html.
نظری، حمید و صیدایی، سید اسکندر. (1400). واکاوی عوامل بنیادین کارآفرینی گردشگری اثرگذار بر توسعۀ پایدار روستایی شهرستان کوهرنگ، نشریه جغرافیا و توسعه، 19(63): 227-248.
نظری، حمید؛ جمشیدی، علیرضا و صیدایی، صیداسکندر. (1399). واکاوی عوامل بنیادین آموزشی موثر بر توسعه کارآفرینی گردشگری روستایی شهرستان اردل با استفاده از تحلیل مقایسه‌ای کیفی مجموعه فازی، پژوهش های ترویج و آموزش کشاورزی، 13 (3): 26-15.
یزدان پناه، مسعود. (1397). پارادایم کشاورزی چند کارکردی؛ گردشگری روستایی، کلیدی برای توسعه اشتغال پایدار در مناطق روستایی، مطالعات کارآفرینی و توسعه پایدار کشاورزی، 5(1): 17-29.
Alhaddi, H. (2015). Triple bottom line and sustainability: A literature review, Business and Management Studies, 1(2): 6-10.
Bramwell, B. (2011). Governance, the state and sustainable tourism: A political economy approach. Journal of sustainable tourism, 19(4-5): 459-477.
Cem, I. Ş. I. K., KÜÇÜKALTAN, E. G., ÇELEBİ, S. K., ÇALKIN, Ö., Enser, İ., & ÇELİK, A. (2019). Tourism and entrepreneurship: A literature review, Journal of Ekonomi, 1(1): 1-27.
Dimitrovski, D. D., Todorović, A. T., & Valjarević, A. D. (2012). Rural tourism and regional development: Case study of development of rural tourism in the region of Gruţa, Serbia, Procedia Environmental Sciences, 14, 288-297.
Dragulanescu, I. V., & Drutu, M. (2012). Rural tourism for local economic development. International journal of academic research in accounting, finance and management sciences, 2(Special 1), 196-203.
Elkington, J. (1998). Cannibals with forks: triple bottom line of 21st century business, Environmental Quality Management, 8(1), 37-51.
Goel, P. (2010). Triple bottom line reporting: An analytical approach for corporate sustainability, Journal of Finance, Accounting, and Management, 1(1): 27-42.
Ibănescu, B. C., Stoleriu, O. M., Munteanu, A., & Iațu, C. (2018). The impact of tourism on sustainable development of rural areas: Evidence from Romania, Sustainability, 10(10), 3529.
 Ihuah, P. W., Kakulu, I. I., & Eaton, D. (2014). A review of Critical Project Management Success Factors (CPMSF) for sustainable social housing in Nigeria, International journal of sustainable built environment, 3(1): 62-71.
Iluţiu-Varvara, D. A., Mârza, C. M., Sas-Boca, I. M., & Ceclan, V. A. (2015). The assessment and reduction of carbon oxides emissions at electric arc furnaces–essential factors for sustainable development, Procedia Technology, 19, 402-409.
Jaafar, M., Dahalan, N., & Rosdi, S.A.M. (2014). Local Community Entrepreneurship: A Case Study of the Lenggong Valley, Asian Social Science, 10(10): 226-235.
Jaafar, M., Rasoolimanesh, S. M., & Lonik. K. A. T. (2015). Tourism growth and entrepreneurship: Empirical analysis of development of rural highlands, Tourism Management Perspectives, 14, 17-24. https://doi.org/10.1016/j.tmp.2015.02.001.
Jóhannesson, G. T., & Huijbens, E. H. (2010). Tourism in Times of Crisis: Exploring the Discourse of Tourism Development in Iceland, Current Issues in Tourism, 13 (5): 419-434.
Keyim, P. (2016). Tourism and rural development in western China: A case from Turpan, Community Development Journal, 51(4): 534-551.
Lebe, S. S. (2014). Wellness tourism development in Slovenia in the last two decades. In Health, Tourism and Hospitality (pp. 315-319). Routledge.
MacDonald, R., & Jolliffe, L. (2003). Cultural rural tourism: Evidence from Canada. Annals of Tourism Research, 30(2): 307–322.
Moric, I. (2013). The role and challenges of rural tourism development in transition countries: Montenegro experiences, Turizam, 17(2): 84-95.
Morrison, A. (2006). A contextualisation of entrepreneurship, International Journal of Entrepreneurial Behavior & Research, 12(4): 192-209
Mottiar, Z., Boluk, K., & Kline, C. (2018). The roles of social entrepreneurs in rural destination development, Annals of Tourism Research, 68, 77-88.
Nair, V., Munikrishnan, U. T., Rajaratnam, S. D., & King, N. (2015). Redefining rural tourism in Malaysia: A conceptual perspective, Asia Pacific Journal of Tourism Research, 20(3): 314-337.
Neumeier, S., & Pollermann, K. (2014). Rural Tourism as Promoter of Rural Development–Prospects and Limitations: Case Study Findings from A Pilot Projectpromoting Village Tourism, European Countryside, 6(4): 270-296.
Oumlil, R., & Juiz, C. (2018). Acceptance of tourism e-entrepreneurship: Application to educational Balearic Islands Context, Journal of Entrepreneurship Education, 21(1): 1-16.
Page, S., & Ateljevic, J. (Eds.). (2009). Tourism and entrepreneurship: International perspectives. Routledge.
Perales, R. M. Y. (2002). Rural tourism in Spain, Annals of tourism Research, 29(4): 1101-1110.
Pérez, S. (2010). El valor estratégico del turismo rural como alternativa sostenible de desarrollo territorial rural [The strategic value of rural tourism as a sustainable alternative for rural territorial development]. Agronomía Colombiana, 28(3): 507–513.
Pırnar, İ. (2015). The specific characteristics of the entrepreneurship process in tourism industry. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 34: 75-86.
Ruschmann, D. V. M. (2001). Turismo e planejamento sustentável: a proteção do meio ambiente. (7th ed.). Campinas: Papirus.
Sharif, N.M., & Lonik, K.A.T. (2017). Sustaining the Entrepreneur- ship in Rural Tourism Development, International Journal of Multicultural and Multireligious Understanding, 4(6): 31-42.
Sharpley, R., & Sharpley, J. (1997). Rural tourism. An introduction. London International Thomson Business Press.
Solvoll, S., Alsos, G. A., & Bulanova, O. (2015). Tourism entrepreneurship – review and future directions, Scandinavian Journal of Hospitality and Tourism, 15(1): 120-137.
Su, B. (2011). Rural tourism in China, Tourism management, 32(6): 1438-1441.
Vernon, J., Essex, S. T. E. P. H. E. N., & Curry, K. (2005). Sustainable rural tourism business practice: Progress and policy in South East Cornwall, Rural tourism and sustainable business, 26, 323.
Zhao, W., Ritchie, J. R., & Echtner, C. M. (2011). Social capital and tourism entrepreneurship, Annals of Tourism Research, 38(4): 1570–1593.