شکاف فضایی بنیان های اقتصاد عشایری در استان خراسان جنوبی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

چکیده

کوچ‌نشینی دارای اقتصادی مولد و توسعه‌زا است. کارکرد بی‌بدیل اقتصاد و تولیدات عشایری سبب می‌شود تا بهبود و تحول در این جز از پیکره اقتصاد ملی، همواره تلاشی مهم باشد. با وجود اهمیت اقتصاد مولد عشایری، چالش‌های جدی گریبان‌گیر عشایر کشور است به گونه‌ای که در حال حاضر بسیاری از آنان یا از این حوزه‌ی فعالیتی خارج شدند یا از اشتغال در این حوزه نارضایتی دارند. از مسائل اولویت‌دار مرتبط با اقتصاد کوچ‌نشینان که کمتر نیز بدان توجه گردیده، نابرابری‌ها و شکاف‌های فضایی است. استان خراسان جنوبی یکی از مناطق عشایری است که در ردیف پنجم کشوری قرار دارد. در پژوهش حاضر سعی شده تا به تحلیل وضع موجود از حیث پراکنش و برخورداری فضایی از عناصر اصلی اقتصاد عشایر (نیروی کار، دام و مرتع) به منظور درک بهتر نابرابری‌های فضایی در نواحی عشایری استان خراسان جنوبی پرداخته شود. تحقیق حاضر دارای ماهیتی کاربردی و به لحاظ روش از نوع توصیفی – تحلیلی و ژرفانگر است. داده‌های تحقیق برپایه مطالعات اسنادی گردآوری شده است. بانک داده‌های اولیه در نرم افزار اکسل تشکیل گردید و پس از ورود اطلاعات لازم به محیط نرم افزار ArcMap و GeoDa اقدام به تحلیل فضایی داده‌ها و تهیه نقشه‌های خروجی گردید. به دنبال انطباق اطلاعات سه رکن مرتع، دام و نیروی کار در فضاهای عشایری خراسان جنوبی نتایج نشان داد که دسترسی همسان و متوازنی از این سه رکن مهم در سطح شهرستان‌ها وجود ندارد؛ به گونه‌ای که نواحی دارای بیشترین برخورداری از دام، چندان غنایی به لحاظ نیروی انسانی و مرتع ندارد؛ در نهایت می‌توان گفت تعمیق نابرابری و گسست فضایی از حیث بنیان‌های اقتصاد عشایری، اپیدمی حاکم بر فضا است. از این رو لازم است برنامه‌ریزی توسعه با رویکرد آمایش فضا از حیث فعالیت‌ها و ظرفیت‌های مهم اقتصاد عشایری با هدف کاهش نابرابری‌ها انجام گیرد.

کلیدواژه‌ها