انجمن علمی جغرافیا و برنامه ریزی روستایی ایران مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان 2821-0530 5 2 2026 01 21 Economic development strategies of villages in the nomadic area of Masal county with emphasis on diversification of activities راهبردهای توسعه اقتصادی روستاهای درقلمرو کوچ نشینان شهرستان ماسال با تأکید بر تنوع بخشی به فعالیت ها 1 18 237998 10.22034/jsnap.2026.421508.1077 FA نسرین فرجی دکتری جغرافیاو برنامه ریزی روستایی، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران نصرالله مولائی هشجین استادگروه جغرافیا, واحد رشت, دانشگاه آزاد اسلامی , رشت , ایران 0000-0002-5716-7077 محمدباسط قریشی استادیار گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران عیسی پوررمضان دانشیار گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران 0000-0002-2637-8517 Journal Article 2023 10 25 Introduction: Since its inception, the village and the rural economy have been closely related to agriculture and its sub-sectors, especially agriculture and horticulture. To the extent that this closeness can be seen in the definitions of the village. The formation of such an economic structure has many characteristics, and the most important of them is the lack of diversity in job fields and the limitation of income sources to agriculture and its sub-sectors. Rural development is one of the serious concerns in developing countries. The expansion of cities and the rapid growth of the so-called urban population on the one hand and the instability of agricultural activities on the other hand, not only widens the distance between cities and villages, but also confiscates various resources (natural, human) for the benefit of the other. What fuels this process is the conventional approach of entrepreneurship and the dictating and centralized attitude from top to bottom, which without paying attention to the basic role of the beneficiary people and their participation in determining the direction of development needs and plans, until now It has not been able to arbitrarily achieve the predetermined goals of construction and rural development (and of course urban as well). Objectives: In this research, this issue has been investigated and rural economic development strategies have been presented with an emphasis on diversifying the activities in the villages of Masal city. Methodology: In order to obtain the required information, survey and documentary methods were used. The obtained data were analyzed using the SWOT model. The statistical population of the research is also 68 villagers and experts of economic institutions in the rural areas of Masal city, and the sample size was determined using the Cochran formula. Geographical Context: The study scope of this research is the rural areas of Masal city located in Gilan province. Results and Discussion: The findings of the research showed that among the strengths of the index (the presence of many fields to attract tourism) with an average rank of 20.09, it has the most importance, among the 32 weaknesses of the index (the fragmentation of agricultural lands) with a rank of The average is 25.91, the most important, among the 12 points of opportunity presented in the index (the presence of environmental capacities and potential talents for the development of rural and nomadic communities) with the average rank of 8.51, the most important and among the 12 points of threat presented in the index (weakness of financial resources executive technical management and manpower in villages, especially in medium and small days) with an average rating of 10.37, has the most importance. Conclusion: The results of the research showed that if the managers and those involved in the development of rural economy in Masal want to start a movement towards the development of the diversity of economic activities in the rural areas of this city, the implementation of the strategies of the WO group or change strategies direction (or conservative), should be prioritized. مقدمه: روستا واقتصاد روستایی از بدو پیدایش تاکنون قرابت زیادی با کشاورزی و زیربخشهای آن به ویژه زراعت و باغداری داشته است. تا جایی که این نزدیکی را در تعاریف ارائه شده از روستا نیز میتوان شاهد بود. شکل گیری چنین ساختار اقتصادی ویژگیهای فراوانی دارد و مهمترین آنها عدم تنوع در زمینههای شغلی و محدودیت منابع درآمدی به کشاورزی و زیربخشهای آن است. هدف: در این پژوهش به بررسی این مساله و ارائه راهبردهای توسعه اقتصادی روستایی با تأکید بر تنوعبخشی به فعالیتها در روستاهای شهرستان ماسال پرداخته شده است. روششناسی: به منظور دستیابی به اطلاعات موردنیاز، از روشهای پیمایشی و اسنادی بهره گرفته شد. دادههای بدست آمده با استفاده از مدل SWOT مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. جامعه آماری تحقیق نیز 68 نفر از دهیاران و کارشناسان دستگاههای اقتصادی نواحی روستایی شهرستان ماسال میباشند که حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران تعیین گردید. قلمرو جغرافیایی: محدوده مطالعاتی این پژوهش نواحی روستایی شهرستان ماسال واقع در استان گیلان میباشد. یافته‌ها و بحث: یافتههای پژوهش نشان داد که در بین نقاط قوت شاخص‌ (وجود زمینههای متعدد جهت جذب توریسم) با رتبه میانگین 20.09، دارای بیشترین اهمیت، در بین 32 نقطه ضعف مطرح شده شاخص‌ (خرد شدن اراضی کشاورزی) با رتبه میانگین 25.91، دارای بیشترین اهمیت، در بین 12 نقطه فرصت مطرح شده شاخص‌ (وجود ظرفیت‌های محیطی و استعدادهای بالقوه برای توسعه جامعه روستایی و عشایری) با رتبه میانگین 8.51، دارای بیشترین اهمیت و در بین 12 نقطه تهدید مطرح شده شاخص‌ (ضعف منابع مالی فنی اجرایی مدیریتی و نیروی انسانی در روستاها به ویژه در روزهای متوسط و کوچک) با رتبه میانگین 10.37، دارای بیشترین اهمیت میباشد. نتیجه گیری: نتایج پژوهش نشان داد که اگر مدیران و دستاندرکاران توسعه اقتصاد روستایی در شهرستان ماسال بخواهند حرکتی به سوی توسعه تنوع فعالیتهای اقتصادی در نواحی روستایی این شهرستان را آغاز کنند، پیادهسازی استراتژیهای گروه WO یا همان استراتژیهای تغییر جهت(یا محافظه کارانه)، باید در اولویت قرار گیرد.

https://www.jsnap.ir/article_237998_fb7113498005abbb1e200c68586ed57c.pdf

انجمن علمی جغرافیا و برنامه ریزی روستایی ایران مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان 2821-0530 5 2 2026 01 21 Identification of Dimensions and Indicators of Participation in Tourism Development in the Nomadic Territories (Case Study: Quchan County) شناسایی ابعاد و شاخص های مشارکت در توسعه گردشگری در قلمرو کوچ نشینان (مورد مطالعه: شهرستان قوچان) 19 32 238585 10.22034/jsnap.2026.556961.1129 FA حسین دلاوری دانشجوی دکتری گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد شیروان، دانشگاه آزاد اسلامی، شیروان، ایران. رمضانعلی نادری مایوان استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد، ایران. مهدی وطن پرست استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد شیروان، دانشگاه آزاد اسلامی، شیروان، ایران. Journal Article 2025 11 02 Introduction: In recent tourism literature, significant attention has been given to the role of local communities in all dimensions of sustainable development. Community participation in tourism is considered a major challenge for achieving sustainable tourism. Accordingly, public participation is the cornerstone of sustainable tourism planning. Encouraging community involvement and identifying ways to strengthen participation are vital to the growth of the tourism industry. Objectives: The purpose of this research is to identify the dimensions and indicators of community participation in tourism development within the nomadic territories of Quchan County. Methodology: This research is applied–fundamental in purpose and descriptive–analytical in nature, employing a qualitative approach. Data were analyzed using Grounded Theory and the Delphi method, following the systematic approach of Strauss and Corbin. The statistical population included tourism experts and local and regional managers. Sampling continued until theoretical saturation through purposive, non-probability selection, resulting in 30 in-depth interviews lasting 60 to 90 minutes, which were recorded, transcribed, and analyzed. Geographical Context: This research has been investigated in the territory of the nomads of Quchan County. Results and Discussion: Results indicate that community participation in tourism development in Quchan’s nomadic areas has a multidimensional structure encompassing economic, socio-cultural, physical–environmental, planning–decision-making, and informational–promotional dimensions. Each dimension represents an active form of local engagement sustaining the tourism system. The findings highlight the community’s economic and cultural roles through ecotourism, handicrafts, and reviving traditional customs, alongside participatory planning and digital promotion that enhance ownership, trust, and destination promotion. Environmental participation, through ecological responsibility and nature protection, further reflects their commitment to sustainable practices. Conclusion: Overall, the study reveals that sustainable and effective tourism development in Quchan’s nomadic territories depends on the coordinated and synergistic strengthening of these five dimensions. Genuine community participation elevates residents from mere executors to designers, decision-makers, and cultural ambassadors, driving development as a self-driven process rooted in local identity. مقدمه: امروزه در ادبیات گردشگری به نقش جامعه در کلیه ابعاد توسعه پایدار توجه بسیاری معطوف شده و مشارکت جامعه را در امور گردشگری، به‌ عنوان یک چالش مهم در توسعه گردشگری پایدار برشمرده است. لذا مشارکت عمومی سنگ بنای برنامهریزی گردشگری پایدار محسوب میشود. توسعه صنعت گردشگری به وسیله ایجاد انگیزه و بررسی راههای تقویت مشارکت مردم در این توسعه، برای این صنعت امری حیاتی است هدف پژوهش: هدف این تحقیق، شناسایی ابعاد و شاخصهای مشارکت در توسعه گردشگری در قلمرو کوچنشینان قوچان است. روششناسی تحقیق: پژوهش حاضر، از نظر هدف، بنیادی-کاربردی و دارای ماهیت توصیفی- تحلیلی و از نظر روش، در گروه پژوهشهای کیفی قرار دارد. جهت تجزیه و تحلیل اطلاعات نیز از روش گراند تئوری و دلفی استفاده شد. در این پژوهش از رویکرد سیستماتیک اشتروس و کوربین برای نظریه داده بنیاد استفاده شد. جامعه آماری پژوهش تمامی (کارشناسان و مدیران شهری و منطقهای در حوزه گردشگری شهرستان قوچان) میباشد که نمونه‌گیری تا مرحله اشباع (کفایت) نظری پیش رفت؛ نمونه‌گیری از نوع غیراحتمالی به‌ صورت نمونه‌گیری هدفمند بود. در مجموع 30 مصاحبه عمیق صورت گرفت. مصاحبهها (بین 60 تا 90 دقیقه) ضبط و یادداشت و بلافاصله پیاده شد. قلمرو جغرافیایی پژوهش: قلمرو جغرافیایی پژوهش حاضر شامل، قلمرو کوچنشینان شهرستان قوچان میباشد. یافته ها و بحث: نتایج تحقیق نشان می‌دهد مشارکت جامعه محلی در توسعه گردشگری قلمرو کوچ‌نشینان قوچان ساختاری چندبعدی دارد که ابعاد اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی، کالبدی-محیطی، برنامه‌ریزی و اطلاعاتی-تبلیغاتی را دربر می‌گیرد. هر یک از این ابعاد نشان‌دهنده نوعی از تعامل فعال مردم در پویایی نظام گردشگری است. یافته‌ها بیانگر نقش‌آفرینی اقتصادی و فرهنگی مردم از طریق بوم‌گردی، عرضه صنایع‌دستی و احیای آیین‌های بومی‌اند. همچنین مشارکت آن‌ها در برنامه‌ریزی و تبلیغات دیجیتال موجب تقویت حس مالکیت، اعتماد اجتماعی و ترویج مقصد شده است. بعد محیطی نیز با اقدامات زیست‌محور مردم، جلوه‌ای از مسئولیت‌پذیری در برابر طبیعت را نمایان می‌سازد. نتیجه گیری: به‌طور کلی، نتایج نشان می‌دهد توسعه گردشگری در قلمرو کوچ‌نشینان قوچان، زمانی پایداری و اثربخشی خود را حفظ خواهد کرد که پنج بعد یاد شده به شکلی هماهنگ و هم‌افزا تقویت شوند. مشارکت واقعی مردم در این فرآیند، از سطح عامل اجرایی فراتر رفته و آنان را به طراحان، تصمیم‌گیران و سفیران فرهنگی منطقه تبدیل می‌کند که توسعه را نه به‌عنوان امری تحمیلی، بلکه به‌مثابه مسیری خودجوش و برخاسته از هویت بومی‌شان پیش می‌برند.

https://www.jsnap.ir/article_238585_63220c13720a5b9802c644d697bd9477.pdf

انجمن علمی جغرافیا و برنامه ریزی روستایی ایران مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان 2821-0530 5 2 2026 01 21 Identification and Analysis of Challenges and Opportunities for Business Development in Iran’s Nomadic Territories: A Mixed-Methods Study شناسایی و تحلیل چالش ها و فرصت های توسعه کسب و کار در قلمروهای عشایری ایران: یک مطالعه ترکیبی 33 44 237098 10.22034/jsnap.2025.554756.1127 FA فاطمه منوچهری استادیار گروه جغرافیا، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران معصومه احمدوند کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. حسین کوراوند دکتری جامعه شناسی گرایش توسعه اجتماعی روستایی، دانشگاه تهران، تهران، ایران مهتاب کیان پور کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، اصفهان، ایران Journal Article 2025 10 22 Introduction: The nomadic community, as one of the most significant human societies, possesses diverse economic potentials. Considering their current economic conditions in the era of technological expansion, focusing on their business development is essential and should be prioritized. Objectives: The main aim of this study is to identify and analyze the challenges and opportunities for business development in Iran’s nomadic territories. Methodology: This descriptive-analytical study employed a mixed-methods approach (qualitative and quantitative). The study population consisted of experts in the nomadic sector, with 14 participants in interviews and 73 in the survey using convenience sampling. Data were analyzed using thematic analysis for qualitative data and statistical tests for quantitative data. Geographical Context: The study focused on the nomadic ecosystems of Iran, as the research addresses the topic at a macro level. Results and Discussion: The qualitative results indicated seven main challenges in business development within nomadic territories, including infrastructural and spatial, economic and financial, educational, and institutional-governance challenges. Additionally, eight opportunities were identified, such as sustainable use of natural resources, strengthening nomadic culture and identity, developing experience- and eco-based tourism, and new market and trade opportunities. The importance of these challenges and opportunities at the sub-theme level, assessed via the Friedman test, showed that the absence of professional training centers in nomadic areas (mean = 18.34) and the role of local councils and elders (mean = 15.82) were the most significant challenge and opportunity, respectively, for business development. Conclusion: Business development in Iran’s nomadic territories faces infrastructural and educational challenges; however, local participation and natural resources serve as significant enabling opportunities. مقدمه: جامعه عشایری به عنوان یکی از مهمترین جوامع بشری دارای پتانسیل های متنوعی در حوزه اقتصادی هستند. با توجه به شرایط اقتصادی آنها در عصر حاضر با گسترش فناوری، ضرورت توجه به حوزه کسب و کارهای آنها یک امر ضروری است که بایستی در اولویت بررسی قرار گیرد. هدف پژوهش: هدف اصلی پژوهش شناخت چالش ها و فرصت های توسعه کسب و کار در قلمرو جامعه عشایری ایران و تحلیل آن است. روششناسی: پژوهش حاضر توصیفی-تحلیلی و از نوع ترکیبی(کیفی و کمی) است. جامعه آماری پژوهش را کارشناسان حوزه عشایری تشکیل دادنده اند که در مرحله مصاحبه ۱۴ نفر و در مرحله تکمیل پرسش نامه به روش نمونه در دسترس، تعداد ۷۳ نفر مطالعه شدند. روش تحلیل داده ها در بخش کیفی، تحلیل مضمون و در بخش دوم آزمون های آماری است. قلمروجغرافیایی پژوهش: قلمرو مد نظر در پژوهش حاضر، زیستبومهای عشایری ایران است؛ چرا که موضوع مورد بررسی در سطح کلان است. یافته ها و بحث: نتایج کیفی نشان داد که هفت چالش اصلی در زمینه توسعه کسب و کار در قلمرو عشایری مهم است که از جمله می توان به چالش زیرساختی و مکانی، اقتصادی و مالی، آموزشی و نهادی -و حکمرانی اشاره نمود. همچنین ۸ فرصت شناسایی شده که می توان به بهره‌برداری از منابع طبیعی پایدار، تقویت فرهنگ و هویت عشایری، توسعه گردشگری تجربه‌محور و بوم‌محور، فرصت‌های بازار و تجارت نوین اشاره نمود. اهمیت چالش ها و فرصت ها در سطح مضامین فرعی با آزمون فریدمن نیز نشان داد که نبود مراکز آموزش حرفه‌ای در قلمرو عشایری با میانگین ۳۴/۱۸ و نقش شوراهای محلی و ریش‌سفیدان با میانگین ۸۲/۱۵، به ترتیب مهمترین چالش و فرصت در راستای توسعه کسب و کار شناخته شده است. نتیجه گیری: توسعه کسب‌وکار در قلمروهای عشایری ایران با چالش‌های زیرساختی و آموزشی مواجه است، اما مشارکت محلی و منابع طبیعی فرصت‌سازند محسوب می شوند.

https://www.jsnap.ir/article_237098_21e7dc602707b73e70f73bc5dbaf435e.pdf

انجمن علمی جغرافیا و برنامه ریزی روستایی ایران مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان 2821-0530 5 2 2026 01 21 Investigating the role of marine and coastal tourism on economic sustainability in the nomadic territory (Case study: Chabahar County) بررسی نقش گردشگری دریایی و ساحلی بر پایداری اقتصادی قلمرو کوچ نشینان(مورد مطالعه: شهرستان چابهار) 45 60 241702 10.22034/jsnap.2026.568147.1132 FA محمود ایرندگانی دانشجوی دکتری گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران. حسین ملاشاهی استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران. معصومه حافظ رضازاده دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران. Journal Article 2025 12 23 Introduction: Marine and coastal tourism is recognized as a key driver of economic development in coastal areas. However, its impacts on the livelihood structures of traditional communities, such as nomadic groups whose territories lie adjacent to these shores, have not been fully examined. Focusing on Chabahar County, this study aims to analyze the role of such tourism in enhancing the economic sustainability of nomadic territories. Objectives: The objective of this research is to investigate the influence of marine and coastal tourism on the economic sustainability of nomadic territories in Chabahar County. Methodology: This applied research was conducted using a descriptive–analytical and quantitative approach. The statistical population comprised the residents of Chabahar County (236,200 people), from whom 384 individuals were selected through simple random sampling based on Cochran’s formula. Data were collected via a researcher-designed questionnaire (including 8 indicators and 36 items), whose validity and reliability had been confirmed. After verifying the normality of the data, Pearson correlation, one-sample t-test, and confirmatory factor analysis (CFA) were applied using SPSS and Lisrel software for analysis. Geographical Context: This research has been investigated in the territory of the nomads of Chabahar County. Results and Discussion: The Pearson correlation test results indicated a positive and significant relationship between maritime-coastal tourism and all eight economic components. The strongest correlations were observed in product and sales diversification and labor market transformation. The one-sample t-test results indicated that the mean scores of all investigated indicators were significantly above the average level (value 3). For example, components such as increased income for fishermen, creation of seasonal jobs, and financial self-reliance recorded the highest means. Finally, CFA results confirmed the good fit of the model and ranked the components, identifying economic activity diversification (factor loading = 0.83) as the most influential, followed by income (0.82) and product and sales diversification (0.80). Overall, the findings indicate a multidimensional and meaningful impact of marine and coastal tourism on the economic transformation of Chabahar’s nomadic territories. Conclusion: The results clearly show that the development of marine and coastal tourism serves as a strong, multidimensional catalyst for economic growth in the nomadic territories of Chabahar County. This industry not only promotes business growth, employment, and income generation, but also enhances economic resilience and reduces livelihood dependency through diversification of economic activities and structural transformation of the labor market. Therefore, targeted planning and investment in this sector can be regarded as a key strategic approach toward achieving sustainable and comprehensive development in the coastal areas of Sistan and Baluchestan Province. مقدمه: گردشگری دریایی-ساحلی به عنوان محرکی برای توسعه اقتصادی مناطق ساحلی شناخته می‌شود، لیکن تأثیرات آن بر ساختار معیشتی جوامع سنتی همچون کوچ‌نشینان که قلمرو آنها در مجاورت این سواحل قرار دارد، به طور کامل بررسی نشده است. این پژوهش با تمرکز بر شهرستان چابهار، به دنبال تحلیل نقش این نوع از گردشگری بر پایداری اقتصادی قلمرو کوچ‌نشینان است. هدف پژوهش: هدف این تحقیق، بررسی نقش گردشگری دریایی و ساحلی بر پایداری اقتصادی قلمرو کوچنشینان شهرستان چابهار است. روششناسی تحقیق: این پژوهش کاربردی با رویکرد توصیفی-تحلیلی و کمی انجام شد. جامعه آماری شامل ساکنان شهرستان چابهار (236200 نفر) بود که 384 نفر از آنها با روش نمونه‌گیری تصادفی ساده و با استفاده از فرمول کوکران انتخاب شدند. داده‌ها با پرسشنامه محقق‌ساخته (شامل 8 شاخص و 36 گویه) که روایی و پایایی آن تأیید شده بود، گردآوری شد. پس از تأیید نرمال بودن داده‌ها، از آزمون‌های همبستگی پیرسون، t تک‌نمونه‌ای و تحلیل عاملی تأییدی (CFA) با نرم‌افزارهای SPSS و Lisrel برای تحلیل استفاده شد. قلمرو جغرافیایی پژوهش: قلمرو جغرافیایی پژوهش حاضر شامل، قلمرو کوچنشینان شهرستان چابهار میباشد. یافتهها و بحث: نتایج آزمون همبستگی پیرسون حاکی از وجود یک رابطه مثبت و معنادار میان گردشگری دریایی-ساحلی و هر هشت مؤلفه اقتصادی بود. قوی‌ترین رابطه‌ها مربوط به «تنوع تولید و فروش» و «تحول در بازار کار» بود. نتایج آزمون t تک‌نمونه‌ای حاکی از آن بود که میانگین تمامی شاخص‌های مورد بررسی به‌طور معناداری بالاتر از حد متوسط (عدد 3) است. برای نمونه، مؤلفه‌هایی مانند «افزایش درآمد ماهیگیران»، «ایجاد شغل‌های فصلی» و «خوداتکایی مالی» بالاترین میانگین‌ها را کسب کردند. در نهایت، نتایج تحلیل عاملی تأییدی، برازش مطلوب مدل را تأیید و مؤلفه‌ها را رتبه‌بندی کرد. «تنوع‌بخشی به فعالیت‌های اقتصادی» با بار عاملی 0.83 به عنوان مؤثرترین مؤلفه، و پس از آن «درآمد» (0.82) و «تنوع تولید و فروش» (0.80) شناسایی شدند. درمجموع، یافته‌ها گویای تأثیر چندبعدی و معنادار گردشگری دریایی و ساحلی در تحول اقتصادی قلمرو کوچ‌نشینان چابهار است. نتیجهگیری: نتایج پژوهش به‌وضوح نشان می‌دهد که توسعه گردشگری دریایی و ساحلی، محرکی قوی و چندبعدی برای رشد اقتصادی در قلمرو کوچ‌نشینان شهرستان چابهار است. این صنعت نه‌تنها با ایجاد رونق کسب‌وکار، اشتغال و افزایش درآمد، بلکه از طریق تنوع‌بخشی به فعالیت‌های اقتصادی و تحول ساختاری بازار کار، به کاهش وابستگی معیشتی و افزایش تاب‌آوری اقتصادی جامعه محلی منجر شده است. بنابراین، برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری هدفمند در این بخش می‌تواند به عنوان یک راهبرد کلیدی برای دستیابی به توسعه پایدار و همه‌جانبه در مناطق ساحلی استان سیستان و بلوچستان مورد توجه جدی قرار گیرد.

https://www.jsnap.ir/article_241702_51deb51779d69d0947428ce7f65de264.pdf

انجمن علمی جغرافیا و برنامه ریزی روستایی ایران مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان 2821-0530 5 2 2026 01 21 Nomadic Territory and Desert Space in Iran: An Analysis of the Representation of Tribal Life in The Teacher of the Nomadic Land قلمرو کوچ‌نشین و فضای بیابان در ایران: تحلیلی از بازنمایی زندگی ایلی در اثر آموزگار سرزمین عشایر 61 70 242769 10.22034/jsnap.2026.579444.1137 FA بهزاد پورقریب دانشیار زبان و ادبیات انگلیسی، گروه مترجمی زبان انگلیسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. 0000-0002-6162-7312 Journal Article 2026 04 24 Introduction: The novel The Teacher of the Nomadic Land by Danial Niri, focusing on nomadic life in Iran, offers a distinct representation of fluid territories, desert space, and tribal (pastoral) life. The main issue of this study is to examine how space, movement, and territory are represented in this literary work. Objectives: This study analyzes the representation of nomadic territory, the role of desert space in shaping tribal identity, and the relationship among mobility, social organization, and interaction with external structures in the novel. Methodology: This research adopts a descriptive–analytical approach based on close textual reading of the novel. It draws on the theoretical perspectives of Anatoly Khazanov, particularly his work Nomads and the Outside World, to analyze the concepts of nomadism, territory, and their relation to social structures. Geographical Context: The study focuses on the desert spaces and nomadic ecosystems of Iran as represented in the novel, with particular attention to tribal regions and migration routes. Results and Discussion: The findings indicate that the desert is portrayed not merely as a geographical backdrop but as an active, lived space shaping identity and social organization. Territory is fluid in nature and defined through movement and migratory routes. Movement itself functions as the organizing principle of nomadic life, forming the basis of identity and social order. Furthermore, the relationship between humans and nature is depicted as deeply intertwined, while interactions with external structures are represented through a tension between “fixity” and “fluidity.” Conclusion: Overall, the study demonstrates that the novel represents nomadism not simply as a way of life, but as a mode of organizing space and identity. Within this framework, the desert plays a key role in shaping lived tribal experience and the concept of territory, offering a new perspective on nomadic life in contemporary literature. مقدمه: رمان «آموزگار سرزمین عشایر» اثر دانیال نیری با تمرکز بر زیست کوچ‌نشینی در ایران، بازنمایی متفاوتی از قلمروهای سیال، فضای بیابانی و زندگی ایلی ارائه می‌دهد. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی چگونگی بازنمایی فضا، حرکت و قلمرو در این اثر ادبی است. هدف پژوهش: هدف این پژوهش، تحلیل نحوه بازنمایی قلمرو کوچ‌نشین، نقش فضای بیابان در شکل‌دهی به هویت ایلی و تبیین رابطه میان جابه‌جایی، سازمان اجتماعی و تعامل با ساختارهای بیرونی در رمان مورد نظر است. روششناسی تحقیق: این پژوهش با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه خوانش متنی رمان انجام شده و از دیدگاه‌های آناتولی خازانوف و اثر نظری او عشایر و دنیای بیرون برای تحلیل مفهوم کوچ‌نشینی، قلمرو و رابطه آن با ساختارهای اجتماعی استفاده کرده است. قلمرو جغرافیایی پژوهش: قلمرو جغرافیایی این پژوهش ناظر بر فضاهای بیابانی و زیست‌بوم‌های کوچ‌نشینی ایران است که در رمان بازنمایی شده‌اند و به‌ویژه بر مناطق ایلی و مسیرهای کوچ تمرکز دارد. یافته ها و بحث: نتایج نشان می‌دهد که بیابان فضایی کنش‌مند و زیسته است که در شکل‌دهی به هویت و سازمان اجتماعی نقش دارد. قلمرو ماهیتی سیال دارد و از طریق حرکت و مسیرهای کوچ تعریف می‌شود. حرکت نیز به‌عنوان اصل سازمان‌دهنده زندگی ایلی، بنیان شکل‌گیری هویت و نظم اجتماعی است. همچنین رابطه انسان و طبیعت درهم‌تنیده بوده و تعامل با ساختارهای بیرونی در قالب تقابل میان «ثبات» و «سیالیت» بازنمایی می‌شود. نتیجه گیری: در مجموع، این پژوهش نشان می‌دهد که رمان مورد بررسی، کوچ‌نشینی را نه صرفاً یک سبک زندگی، بلکه به‌عنوان شیوه‌ای از سازمان‌دهی فضا و هویت بازنمایی می‌کند. در این چارچوب، بیابان نقش کلیدی در شکل‌گیری تجربه زیسته ایلی و مفهوم قلمرو ایفا می‌کند و خوانشی نو از زندگی کوچ‌نشینی در ادبیات معاصر ارائه می‌دهد.

https://www.jsnap.ir/article_242769_10e9d91855fde687e636f8886870e6a6.pdf

انجمن علمی جغرافیا و برنامه ریزی روستایی ایران مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان 2821-0530 5 2 2026 01 21 Modeling the factors influencing rural women's inclination towards handicraft activities, focusing on carpet weaving in Kurdistan Province ارائه مدل عوامل مؤثر بر گرایش زنان روستایی به فعالیت در بخش صنایع دستی با تأکید بر فرش‌بافی در استان کردستان 71 86 242774 10.22034/jsnap.2026.579001.1134 FA مسعود سامیان دانش آموخته دکتری ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران داود جمینی استادیار، ژئومورفولوژی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. (پژوهشگر پاره وقت پژوهشکده کردستان‌شناسی، دانشگاه 0000-0003-2061-4387 شعیب ویسی دانشجوی دکتری رشتۀ مدیریت آموزشی، گروه علوم تربیتی، دانشکدۀ علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران هاوژین فرهادی دانشجوی کارشناسی گروه ژئومورفولوژی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران صهیب بی‌طرف دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی شهری، گروه مهندسی شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران عبدالله عزیزی دانشجوی دکتری مدیریت آموزشی، گروه علوم تربیتی، دانشکدۀ علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران علی امینی دانشجوی دکتری برنامه‌ریزی و توسعۀ آموزش عالی، گروه علوم تربیتی، دانشکدۀ علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. Journal Article 2026 04 17 Introduction: Handicrafts, and carpet weaving in particular, serve as a convergence point for art, culture, and livelihood within the rural lifeworld. However, it is essential to identify the factors influencing the inclination toward this activity in the face of modern challenges. Establishing the necessary scientific background and context is crucial for implementing practical measures to address the obstacles hindering women's participation in this field. Consequently, this could lead to the prosperity, flourishing, and a form of revitalization of carpet weaving among rural women—an activity that has faced significant stagnation and decline in recent decades. Objectives: The objective of this study is to propose a structural model of the factors influencing the inclination of rural women to participate in the handicrafts sector, specifically emphasizing carpet weaving. Methodology: In terms of purpose, this is an applied study, and regarding its nature, it is descriptive-survey research employing an exploratory-confirmatory structural equation modeling (SEM) strategy. Data were collected using a researcher-made questionnaire, which was validated for face and content validity. Data analysis was conducted at both descriptive and inferential levels using SPSS26 and Amos24 software. Geographical Context: The study was conducted in Kurdistan Province, representing one of the nomadic territories in western Iran. Results and Discussion: Exploratory factor analysis (EFA) revealed that four factors—Revitalization of Cultural Identity (26.14% variance), Sense of Satisfaction (13.82% variance), Economic Value (9.83% variance), and Institutional Support (8.99% variance)—collectively explain 58.78% of the total variance in women's inclination. Furthermore, confirmatory factor analysis (CFA) confirmed the desirable fit of the model with the empirical data. Conclusion: The theoretical contribution of this study lies in bridging Bourdieu’s Capital Theory with the agency of rural women. The findings indicate that women's inclination stems more from identity-seeking than from purely material necessities. Therefore, a transition from a commodity-oriented approach toward identity-based business models is recommended to ensure the sustainability of this art-industry. مقدمه: صنایع‌دستی و به‌ویژه فرش‌بافی، بستر همگرایی هنر، فرهنگ و معیشت در زیست‌جهان روستایی است؛ با این حال، شناسایی عوامل گرایش به این فعالیت در مواجهه با چالش‌های مدرن ضرورت دارد. زیرا از طریق زمینه و بستر علمی لازم برای اقدامات اجرایی و کاربردی در خصوص رفع موانع و چالش‌هایی که در برابر فعالیت زنان در این زمینه وجود دارد، فراهم می‌شود و در نتیجه می‌توان شاهد رونق و شکوفایی و به نوعی بازآفرینی فرش‌بافی در میان زنان روستایی بود که در دهه‌های اخیر با رکود و زوال قابل توجهی مواجه بوده است. هدف: هدف این پژوهش ارائه مدل ساختاری عوامل موثر بر گرایش زنان روستایی به فعالیت در بخش صنایع دستی با تاکید بر فرش‌بافی است. روششناسی: تحقیق حاضر از نظر هدف، کاربردی و از منظر ماهیت، توصیفی ـ پیمایشی با راهبرد مدل‌سازی ساختاری اکتشافی ـ تأییدی است. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسشنامه محقق‌ساخته بود که روایی صوری و محتوایی آن تأیید گردید. تحلیل داده‌ها در دو سطح توصیفی و استنباطی با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS26 و Amos24 انجام شد. قلمرو جغرافیایی: این مطالعه در استان کردستان به عنوان یکی از قلمروهای عشایری غرب ایران انجام گرفته است. یافته‌ها و بحث: یافته‌های تحلیل عاملی اکتشافی نشان داد که چهار عامل احیای هویت فرهنگی (14/26) درصد واریانس، احساس رضایت (82/13) درصد، ارزش اقتصادی (83/9) درصد و حمایت نهادی (99/8) درصد، در مجموع (8/58) درصد از کل واریانس گرایش زنان را تبیین می‌کنند و تحلیل عاملی تأییدی نیز برازش مطلوب مدل را با داده‌های تجربی تأیید کرد. نتیجهگیری: سهم نظری این مطالعه در پیوند میان نظریه سرمایه بوردیو و عاملیت زنان روستایی نهفته است؛ این نتایج نشان می‌دهد گرایش زنان بیش از ضرورت‌های مادی، از هویت‌گرایی نشأت می‌گیرد؛ لذا گذار از نگاه کالا‌محور به سمت مدل‌های کسب‌وکار هویت‌بنیان جهت پایداری این هنر- صنعت پیشنهاد می‌گردد.

https://www.jsnap.ir/article_242774_c858dfe5f0457e0b4d58dc9a4238819a.pdf

انجمن علمی جغرافیا و برنامه ریزی روستایی ایران مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان 2821-0530 5 2 2026 01 21 Sustainable Tourism and Its Role in Preserving the Culture of the Nomads of Rezvanshahr گردشگری پایدار و نقش آن در حفظ فرهنگ عشایر رضوانشهر 87 100 242782 10.22034/jsnap.2026.579659.1138 FA فرهاد جوان استادیار گروه مدیریت جهانگردی، دانشکده میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران Journal Article 2026 04 26 Introduction: Sustainable tourism has been recognized as a promising tool for socio-economic development and the preservation of cultural heritage in various regions. Nomadic communities, with their rich cultural structures and unique lifestyles, possess significant potential for attracting cultural and sustainable tourism. However, unbalanced tourism development can pose a serious threat to the authenticity of these communities’ cultural identity. This study examines the complex interaction between the cultural identity of the nomadic community of Rezvanshahr and the development of sustainable tourism in the region. Objectives: The main objective of this study is to explain the relationship between the various dimensions of the cultural identity of the nomads of Rezvanshahr and the components of sustainable tourism (economic, social, and cultural) within this community. Specifically, this study seeks to identify how elements of cultural identity influence the attractiveness of sustainable tourism destinations, as well as to examine the role of supportive and participatory factors in balancing this relationship and ensuring the long-term sustainability of tourism benefits for the nomadic community. Methodology: This study adopts a qualitative methodology. Data collection was conducted through tools such as in-depth interviews with members of the nomadic community, local elites, and officials of relevant institutions, as well as questionnaires, observation, and the review of related documents. Qualitative data were analyzed using coding and grounded theory. Geographical Context: This research was conducted in the geographical area inhabited by the nomads of Rezvanshahr. Due to its distinct cultural and social characteristics of nomadic communities, this region was selected as the study area. Results and Discussion: The findings show that sustainable tourism in the nomadic community of Razvanshahr is based on nine macro categories that include cultural, economic, environmental and social aspects simultaneously. in the meantime, strengthening cultural identity and preserving intangible heritage, along with economic empowerment, as two complementary axes, play a fundamental role in sustainability. also, the preservation of traditional ways of life, indigenous knowledge and social capital helps to maintain the internal structures of nomadic society. on the other hand, protecting the environment and preserving the traditional body strengthens the objective dimension of sustainability. finally, local management and participatory governance as a prerequisite of this research form the foundation of the final implementation model. Conclusion: Sustainable tourism, when implemented through a planned and community-based approach, serves as an effective tool for preserving and strengthening the culture, livelihoods, and identity of the nomadic community of Rezvanshahr. This approach contributes to the representation of intangible heritage, economic improvement, environmental protection, and the enhancement of social capital, ultimately leading to balanced development and cultural sustainability in these communities. Achieving this requires appropriate managerial and institutional mechanisms. مقدمه: گردشگری پایدار به عنوان ابزاری نویدبخش برای توسعه اقتصادی-اجتماعی و حفاظت از میراث فرهنگی در مناطق مختلف شناخته شده است. جوامع عشایری، با ساختار فرهنگی غنی و سبک زندگی منحصربه‌فرد خود، پتانسیل قابل توجهی برای جذب گردشگری فرهنگی و پایدار دارند. با این حال، توسعه نامتوازن گردشگری می‌تواند تهدید جدی برای اصالت هویت فرهنگی این جوامع محسوب شود. این پژوهش به بررسی تعامل پیچیده بین هویت فرهنگی جامعه عشایری رضوانشهر و توسعه گردشگری پایدار در این منطقه می‌پردازد. هدف پژوهش: هدف اصلی این پژوهش، تبیین رابطه بین ابعاد مختلف هویت فرهنگی عشایر رضوانشهر و مؤلفه‌های گردشگری پایدار (اقتصادی، اجتماعی، و فرهنگی) در این جامعه است. به طور خاص، این مطالعه به دنبال شناسایی چگونگی تأثیرگذاری مؤلفه‌های هویت فرهنگی بر جذابیت مقصدی گردشگری پایدار و همچنین بررسی نقش عوامل حمایتی و مشارکتی در تعادل‌بخشی به این رابطه و حصول اطمینان از پایداری بلندمدت منافع گردشگری برای جامعه عشایری است. روش‌شناسی پژوهش: روش‌شناسی این پژوهش (کیفی) خواهد بود. گردآوری داده‌ها از طریق ابزارهایی چون مصاحبه‌های عمیق با اعضای جامعه عشایری، نخبگان محلی، و مسئولین نهادهای مرتبط، پرسشنامه، مشاهده و بررسی اسناد و مدارک مرتبط صورت خواهد پذیرفت. داده‌های کیفی از طریق کدگذاری و تئوری زمینهای مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهند گرفت. قلمرو جغرافیایی پژوهش: این تحقیق در منطقه جغرافیایی عشایر رضوانشهر انجام شده است. این منطقه به دلیل برخورداری از ویژگی‌های فرهنگی و اجتماعی خاص جوامع عشایری، به عنوان بستر مطالعاتی این پژوهش انتخاب شده است. یافته‌ها و بحث: یافته‌ها نشان می‌دهد گردشگری پایدار در جامعه عشایری رضوانشهر بر نه مقوله کلان استوار است که ابعاد فرهنگی، اقتصادی، زیست‌محیطی و اجتماعی را به‌صورت هم‌زمان دربر می‌گیرد. در این میان، تقویت هویت فرهنگی و حفظ میراث ناملموس در کنار توانمندسازی اقتصادی، به‌عنوان دو محور مکمل، نقش بنیادینی در پایداری ایفا می‌کنند. همچنین، صیانت از شیوه‌های زیست سنتی، دانش بومی و سرمایه اجتماعی، به تداوم ساختارهای درونی جامعه عشایری کمک می‌کند. از سوی دیگر، حفاظت از محیط‌زیست و حفظ کالبد سنتی، بُعد عینی پایداری را تقویت می‌نماید. در نهایت، مدیریت محلی و حکمرانی مشارکتی به‌عنوان پیش‌شرط تحقق این ابعاد، بنیان اجرایی مدل نهایی پژوهش را شکل می‌دهد. نتیجه‌گیری: گردشگری پایدار، با رویکردی برنامه‌ریزی‌شده و مبتنی بر مشارکت جامعه محلی، ابزاری مؤثر برای حفظ و تقویت فرهنگ، معیشت و هویت جامعه عشایری رضوانشهر است. این رویکرد به بازنمایی میراث ناملموس، بهبود اقتصادی، حفاظت از محیط‌زیست و تقویت سرمایه اجتماعی کمک کرده و در نهایت به توسعه متوازن و پایداری فرهنگی این جوامع یاری می‌رساند. تحقق این امر نیازمند سازوکارهای مدیریتی و نهادی مناسب است.

https://www.jsnap.ir/article_242782_c0495d9e7b401358c526c82a7a3bde24.pdf

انجمن علمی جغرافیا و برنامه ریزی روستایی ایران مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان 2821-0530 5 2 2026 01 21 Evaluation of the Satisfaction Level of the Nomadic Community with Livestock Farming Occupation (Case Study: Villages of Eastern Miyankuh, Pol-e Dokhtar, Lorestan) ارزیابی میزان رضایتمندی جامعه عشایری از شغل دامپروری (مطالعه موردی: روستاهای میانکوه شرقی پلدخترلرستان) 101 116 243316 10.22034/jsnap.2026.552053.1126 FA صادق الهیاری استادیار گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. 0000-0003-1010-0526 Journal Article 2025 10 09 Introduction: According to statistics from the Statistical Center of Iran, the number of nomads has decreased significantly compared to previous years. This decline can, in addition to migration problems to cities and villages, create challenges in supplying citizens' food chains. Therefore, experts should examine the issue and investigate the reasons for abandoning livestock farming, nomadic migration, and their dissatisfaction with this profession. Objectives:The aim of this study is to investigate the level of satisfaction of the nomadic community in the eastern Miankouh villages of Pol-e-Dokhtar with the livestock farming profession Methodology: This study is applied in nature and employs a descriptive-analytical research method. Given the nature of the subject and the indicators under study, data were collected using both "library" and "survey" methods. A questionnaire was distributed among the heads of households in the studied villages. The statistical population consists of 142 household heads in the rural areas. The data were evaluated using a 5-point Likert scale. Data analysis was conducted using SPSS software, employing statistical methods such as the one-sample T-test, one-way analysis of variance, and confirmatory factor analysis. Geographical Context: This study was conducted in 12 villages of the eastern Miyankuh region in Pol-e Dokhtar County, Lorestan Province. Results and Discussion: The level of satisfaction was not the same in terms of different criteria; rather, the overall dimension of the social and institutional index had the greatest impact with a T statistic of 3.15, and the lowest level of satisfaction was in the economic and cultural dimensions with a T statistic of -5.65. At the level of personal characteristics, determining the type of job and the level of satisfaction had the highest level of significance with a T statistic of 28.62 Conclusion: The results of this study show that the satisfaction of nomads with the livestock farming job in the villages of eastern Miankouh in Pol-e Dokhtar County varies depending on family circumstances, household economic status, property and housing ownership, and education level. Finally, in accordance with the most important results of the study, practical suggestions have been presented to improve the satisfaction of nomads with the livestock farming job. مقدمه: باتوجه‌به آمارهای مرکز آمار ایران تعداد عشایر نسبت به سال‌های گذشته بسیار کم شده که این امر می‌تواند علاوه بر مشکلات مهاجرت به شهرها و روستاها تأمین زنجیره غذایی شهروندان را دچار مشکل کند؛ لذا لازم است کارشناسان موضوع را بررسی کرده و دلایل ترک شغل دامداری و مهاجرت عشایر و دلایل نارضایتی آنان از این شغل را بررسی نمایند. هدف: هدف این پژوهش بررسی میزان رضایتمندی جامعه عشایری روستاهای میانکوه شرقی پلدختر از شغل دامداری می‌باشد. روششناسی: : پژوهش حاضر از نوع کاربردی و از حیث روش تحقیق، توصیفی - تحلیلی است و باتوجه‌به ماهیت موضوع و شاخص‌های مورد بررسی، جمع‌آوری‌ اطلاعات به‌ دو روش اسنادی «و» پیمایشی‌ بوده است که با استفاده از پرسش‌نامه بین سرپرستان روستاهای موردمطالعه انجام‌گرفته است. جامعه آماری شامل 142 نفر سرپرستان خانوارهای روستایی است. داده‌ها با استفاده از طیف 5 گزینه‌ای لیکرارزش‌گذاری شدند. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار Spss انجام شد و از روش‌های آماری همچون آزمون T تک نمونه‌ای، تحلیل واریانس یک‌طرفه و روش تحلیل عاملی تأییدی کمک گرفته شد. قلمرو جغرافیایی: این پژوهش در 12 روستای میانکوه شرقی شهرستان پلدختر در استان لرستان انجام شده است. یافته‌ها و بحث: : میزان رضایت‌مندی به لحاظ معیارهای مختلف یکسان نبوده؛ بلکه در بعد کلی شاخص اجتماعی و نهادی با مقدار آماره 3/15= T بیشترین تأثیر را داشته و کمترین میزان رضایتمندی در ابعاد اقتصادی و فرهنگی با مقدار آماره T – 65/5- وجود داشته است. در سطح مشخصات فردی نیز تعیین نوع شغل و میزان رضایتمندی با مقدار آماره T 62/28 بیشترین سطح معناداری وجود دارد. نتیجه گیری: نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که وضعیت رضایت‌مندی عشایر از شغل دامداری در روستاهای میانکوه شرقی شهرستان پلدختر بسته به شرایط خانوادگی، وضعیت اقتصادی خانوار، تملک دارایی و مسکن و سطح تحصیلات متفاوت است. در نهایت متناسب با مهم‌ترین نتایج پژوهش، پیشنهادهای کاربردی در راستای بهبود وضعیت رضایت‌مندی عشایر از شغل دامداری ارائه شده است.

https://www.jsnap.ir/article_243316_66c4a4d864a28333aa7e4a02956ce987.pdf

انجمن علمی جغرافیا و برنامه ریزی روستایی ایران مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان 2821-0530 5 2 2026 01 21 Analysis of the attitude of Hamedan province nomads towards the establishment of tourist sites تحلیل نگرش عشایر استان همدان نسبت به احداث سایت های گردشگری 117 136 243463 10.22034/jsnap.2026.565799.1131 FA رضا موحدی استاد، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه بو علی سینا، همدان، ایران. ترانه صرامی فروشانی محقق پسا دکتری، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه بو علی سینا، همدان، ایران. مهرداد پویا استادیار، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه بو علی سینا، همدان، ایران. مریم آرمند دکتری، امور عشایری استان همدان، همدان، ایران. Journal Article 2025 12 12 Introduction: As one of the most authentic social groups in Iran, nomads have a nomadic lifestyle, a livestock economy, and a rich and distinctive culture. These communities have a high capacity for developing cultural and natural tourism due to their preservation of traditions, customs, and deep connection with nature. Objectives: The aim of this study was to investigate the attitude of nomads in Hamedan province towards the establishment of tourism centers and analyze the factors affecting this attitude based on four dimensions: strengths, weaknesses, opportunities, and threats. Methodology: This study was conducted as a survey using a researcher-made questionnaire among 115 nomads from different counties in Hamedan province. The participants’ individual characteristics, including age, gender, level of education, and residence in different nomadic areas, were also recorded. The structural equation modeling and mean analysis were used to analyze the data with two softwares: the PLS and SPSS. Geographical Context: This research is geographically limited to the counties of Hamedan province (Hamadan, Nahavand, Tuyserkan, Bahar). Results and Discussion: The findings showed that among the four dimensions, strengths (β=0.524, p<0.001) and opportunities (β=0.326, p<0.001) had the most positive and significant effect on the nomads' attitude towards the establishment of tourism sites. In contrast, weaknesses (β=-0.177, p=0.303) and threats (β=-0.080, p=0.475) did not have a significant effect on the attitude. The results of comparison with domestic and foreign research also showed that the acceptance of tourism in nomadic communities is more influenced by "cultural and social capabilities" and "perceived economic benefits" and that cultural concerns and threats play a less role in the formation of attitudes. Conclusion: In general, the results show that tourism development among the nomads of Hamedan province is welcomed when emphasis is placed on cultural capacities, originality of lifestyle, economic opportunities, and improved livelihoods. These findings can help planners and policymakers to strengthen opportunities and take advantage of existing strengths to provide the basis for the participation and support of nomads in the development of sustainable tourism. مقدمه: عشایر به‌عنوان یکی از اصیل‌ترین گروه‌های اجتماعی ایران، دارای سبک زندگی مبتنی بر کوچ‌نشینی، اقتصاد دامداری و فرهنگ غنی و متمایز هستند. این جوامع به دلیل حفظ سنت‌ها، آداب‌ورسوم و ارتباط عمیق با طبیعت، از ظرفیت بالایی برای توسعه گردشگری فرهنگی و طبیعی برخوردارند. هدف: هدف از این پژوهش، بررسی نگرش عشایر استان همدان نسبت به ایجاد مراکز گردشگری و تحلیل عوامل مؤثر بر این نگرش بر اساس چهار بعد نقاط قوت، نقاط ضعف، فرصت‌ها و تهدیدها بود. روششناسی تحقیق: این تحقیق به‌صورت پیمایشی و با استفاده از پرسشنامه‌ای محقق‌ساخته با مشارکت 115 نفر از عشایر شهرستان‌های مختلف استان همدان انجام شد. ویژگی‌های فردی پاسخگویان شامل سن، جنسیت، سطح تحصیلات و سکونت در مناطق عشایری مختلف نیز ثبت گردید. برای تحلیل داده‌ها از آزمون های مقایسه میانگین و مدلسازی معادلات ساختاری به کمک نرم افزارهای PLS و SPSS استفاده شد. قلمروجغرافیایی: قلمرو جغرافیایی پژوهش حاضر محدود به شهرستانهای استان همدان (شهرستانهای همدان، نهاوند، تویسرکان، بهار) می باشد. یافته‌ها و بحث: یافته‌ها نشان داد که میان ابعاد چهارگانه، نقاط قوت (β=0.524, p<0.001) و فرصت‌ها (β=0.326, p<0.001) بیشترین تأثیر مثبت و معنادار را بر نگرش عشایر نسبت به ایجاد مراکز گردشگری دارند. در مقابل، نقاط ضعف (β=-0.177, p=0.303) و تهدیدها (β=-0.080, p=0.475) تأثیر معناداری بر نگرش نداشتند. نتایج مقایسه با پژوهش‌های داخلی و خارجی نیز نشان داد که پذیرش گردشگری در جوامع عشایری بیشتر تحت‌تأثیر «توانمندی‌های فرهنگی و اجتماعی» و «منافع اقتصادی ادراک‌شده» قرار دارد و نگرانی‌ها و تهدیدهای فرهنگی نقش کمرنگ‌تری در شکل‌گیری نگرش دارند. نتیجهگیری: به‌طور کلی، نتایج نشان می‌دهد که توسعه گردشگری در میان عشایر استان همدان زمانی با استقبال مواجه می‌شود که بر ظرفیت‌های فرهنگی، اصالت سبک زندگی، فرصت‌های اقتصادی و بهبود معیشت تأکید گردد. این یافته‌ها می‌تواند به برنامه‌ریزان و سیاست‌گذاران کمک کند تا با تقویت فرصت‌ها و بهره‌گیری از نقاط قوت موجود، زمینه مشارکت و حمایت عشایر در توسعه گردشگری پایدار را فراهم آورند.

https://www.jsnap.ir/article_243463_b2d3b391883fbe636f44a14206ceaea3.pdf

انجمن علمی جغرافیا و برنامه ریزی روستایی ایران مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان 2821-0530 5 2 2026 01 21 Identification and evaluation of the potential of Geotourism in the path of sustainable development of rural areas in Sarvabad (Uramanat) County شناسایی و ارزیابی توان های زمین گردشگری در مسیر توسعه پایدار نواحی روستایی شهرستان سروآباد (اورامانات) 137 150 245258 10.22034/jsnap.2026.580052.1139 FA مهری کنعانی کارشناسی ارشد ژئومورفولوژی، گروه ژئومورفولوژی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. ممند سالاری استادیار گروه ژئومورفولوژی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. Journal Article 2026 04 30 Introduction: Tourism is one of the main factors of sustainable development in economic, social, cultural and environmental terms, and special attention has been paid to this issue in recent years. One of the effective and combined paths towards sustainable development of societies is geotourism, the condition for which is the identification of geotourism potentials in the form of geosites in regions, which, in addition to introducing and identifying them, also have a conservation approach as a central focus. Therefore, the geotourism approach, given that it is a combination of identifying, evaluating, and determining the status and potential of attractions along with the conservation dimension, is very effective in creating economic flow from the center to the periphery. Given that most sites and attractions are in rural and sub-urban environments, geotourism is a suitable context for the sustainable development of rural areas. Objectives: This research evaluates the geotourism of Sarvabad County in the form of identifying geosites and analyzing their status as a suitable platform for sustainable development of the territory centered on villages.. Geographical Context: The study area of this research is Sarvabad County and its villages in Kurdistan Province, as one of the traditional and nomadic territories of Iran. Results and Discussion: The findings from the identification of geosites showed that the potential of geotourism and sites in the study area are distributed, especially densely, within the villages of the Oramanet zone, and the identified sites had different morphotypes. The results of the evaluation of geosites using the Brilha method also showed that the geosites of Oraman Takht, Darian Dam Lake, Sirvan River, and Darband Dezli received the highest scores with 12.35, 12.3, 12, and 11.3, respectively, and therefore have a high potential for establishing and developing tourism patterns on the path of sustainable development. Conclusion: The results of this research showed that in the study area, there are a number of geosites with different morphotypes and a combination of different values. On the other hand, the study area is a cultural zone with a global registration and a large number of villages. Therefore, the final results of this study showed that the sum of these conditions, when combined, has a potential for designing sustainable tourism patterns depending on each region, as well as designing geopark issues at the level of the entire region, which lays the foundation for sustainable socio-economic development and ultimately sustainable territorial development of the study area. مقدمه: گردشگری از عوامل اصلی توسعه پایدار در سطوح اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیستمحیطی است که در سالهای اخیر توجه ویژهای به این موضوع شده است. یکی از مسیرهای موثر و ترکیبی در مسیر توسعه پایدار جوامع، زمین گردشگری است که شرط آن شناسایی پتانسیلهای زمین گردشگری در قالب سایتها در سطح مناطق میباشد که ضمن معرفی و شناسایی آنها رویکرد حفاظت نیز دارای محوریت است. بنابراین رویکرد زمین گردشگری با توجه به آن که ترکیبی از شناسایی، ارزیابی و تعیین جایگاه و توان جاذبهها همراه با بعد حفاظت میباشد در ایجاد جریان اقتصادی از مرکز به پیرامون بسیار موثر است و با توجه به آن که غالب سایت ها و جاذبهها در محیطهای روستایی و پیرامون شهری هستند، بنابراین زمین گردشگری زمینهای مناسب برای توسعه پایدار نواحی روستایی و حتی جوامع عشایری موجود در این نواحی میباشد. هدف: در این پژوهش به ارزیابی زمین گردشگری شهرستان سروآباد در قالب شناسایی ژئوسایتها و نیز تحلیل جایگاه و وضعیت آنها به عنوان زمینه و بستری مناسب برای توسعه پایدار سرزمینی با محوریت روستاها و جوامع عشایری پرداخته شده است. روششناسی: پژوهش حاضر از بعد هدف کاربردی بوده و به لحاظ روش و ماهیت توصیفی- تحلیلی است. با این اوصاف در جهت انجام کامل پژوهش، از مطالعات تئوریک و کتابخانهای با هدف بسط نظری موضوع و نیز مطالعات میدانی چند نوبته در راستای شناسایی سایتها و نیز گردآوری دادهها از طریق سنجش سایتها بر اساس مدل بریلها بهره گرفته شده است. قابل اشاره است در طول فرایند پژوهش از نقشههای توپوگرافی، زمینشناسی منطقه و نیز گوگل ارث و GIS جهت تکمیل بهتر فرایندهای فوق کمک گرفته شد. با این اوصاف پژوهش مذکور ترکیبی از شناسایی ژئوسایتها، ارزیابی آنها با روش بریلها بر اساس نظر کارشناسان و نهایتا تشریح وضعیت و جایگاه هر ژئوسایت است که در نهایت سندهای محیطی هر سایت در فرایند توسعه پایدار سرزمینی کمک کننده است. قلمرو جغرافیایی: محدوده مطالعاتی این پژوهش شهرستان سروآباد و روستاهای آن در استان کردستان به عنوان یکی از قلمروهای سنتی و عشایری ایران است. یافته‌ها و بحث: یافتههای حاصل از شناسایی ژئوسایت ها نشان داد که توانهای زمین گردشگری و سایتها در سطح منطقه مطالعاتی به ویژه با تراکم در محدوده روستاهای پهنه اورامانات پراکنش دارند و ضمن آن سایتهای شناسایی شده دارای مورفوتیپهای متفاوت بودند. نتایج حاصل از ارزیابی ژئوسایتها با روش بریلها نیز نشان داد ژئوسایتهای اورامان تخت، دریاچه سد داریان، رودخانه سیروان و تنگ دربند دزلی به ترتیب با 35/12، 3/12، 12 و 3/11 بالاترین امتیاز را گرفتند و بنابراین قابلیت بالایی را در برقراری و توسعه الگوهای گردشگری در مسیر توسعه پایدار دارند. نتیجهگیری: نتایج این پژوهش نشان داد که در محدوده مطالعاتی، تعدد ژئوسایتها با مورفوتیپهای متفاوت و ترکیبی از ارزشهای متفاوت قرار دارند. از طرفی محدوده مطالعاتی به عنوان یک پهنه فرهنگی غتی با ثبت جهانی و با تعدد روستاها و الگوهای عشایری میباشد. بنابراین نتایج نهایی این پژوهش نشان داد که مجموع این شرایط در ترکیب با هم، پتانسیلی مستعد برای طرح الگوهای گردشگری پایدار بسته به هر ناحیه و نیز طرح مباحث ژئوپارک در سطح کل منطقه است که زمینه ساز توسعه پایدار اقتصادی- اجتماعی و در نهایت توسعه پایدار سرزمینی منطقه مطالعاتی میباشد.

https://www.jsnap.ir/article_245258_a22e76bb75c0afd4bcb1672f6d84e82c.pdf

انجمن علمی جغرافیا و برنامه ریزی روستایی ایران مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان 2821-0530 5 2 2026 01 21 Comparative Analysis of Spatial and Structural Patterns of Nomadic Housing in the Temporary Architecture of Shigeru Ban تحلیل تطبیقی الگوهای فضایی و ساختاری مسکن عشایری در معماری موقت آثار Shigeru Ban 151 164 245507 10.22034/jsnap.2026.582127.1142 FA پدرام حصاری دانشیار گروه مهندسی معماری، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه آیت الله بروجردی، لرستان، ایران. 0000-0002-1666-4245 افسانه فرزنددوست کارشناس ارشد معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. Journal Article 2026 05 18 Introduction: In recent decades, the increasing frequency of humanitarian crises, natural disasters, and forced migrations has transformed temporary housing into one of the major challenges of contemporary architecture. Despite significant advances in construction technologies, many temporary shelter models continue to suffer from limitations such as poor spatial quality, limited adaptability, and inadequate functional sustainability. In this context, nomadic housing, as one of the oldest forms of mobile habitation, embodies coherent spatial and structural patterns that may provide valuable insights for rethinking contemporary temporary architecture. Objectives: This study aims to identify and analyze the spatial and structural patterns of nomadic housing and to examine their reflection in the temporary architectural works of Shigeru Ban. Methodology: The research adopts a qualitative approach based on descriptive–analytical and comparative methods. Data were collected through library-based research, the review of authoritative scholarly sources, and the analysis of selected case studies. Geographical Context: The study focuses on nomadic settlements in the Zagros region and the Central Iranian Plateau, as well as Shigeru Ban’s temporary architectural projects, including the Paper Log House and the Paper Partition System, implemented in Japan, Rwanda, and Türkiye. Results and Discussion: The findings reveal a significant degree of correspondence between the spatial and structural patterns of nomadic housing and Shigeru Ban’s temporary architectural projects. Shared characteristics include lightweight construction, portability, spatial flexibility, rapid assembly, and environmental adaptability, all of which contribute to efficient and resilient temporary habitation. Conclusion: The results indicate that nomadic housing patterns possess substantial potential for reinterpretation within contemporary temporary architecture. By incorporating these indigenous principles, architects can develop more structured, flexible, and efficient models for the design of temporary settlements capable of responding effectively to contemporary social and environmental challenges. مقدمه: در دهه‌های اخیر، افزایش بحران‌های انسانی، بلایای طبیعی و مهاجرت‌های اجباری، مسئله سکونت موقت را به یکی از چالش‌های مهم معماری معاصر تبدیل کرده است. با وجود توسعه فناوری‌های ساخت، بسیاری از الگوهای اسکان موقت همچنان با مشکلاتی نظیر ضعف کیفیت فضایی، عدم انعطاف‌پذیری و ناپایداری عملکردی مواجه‌اند. در این میان، معماری مسکن عشایری به‌عنوان یکی از کهن‌ترین نمونه‌های سکونت سیار، واجد الگوهای فضایی و ساختاری منسجمی است که می‌تواند در بازاندیشی معماری موقت معاصر مؤثر باشد. هدف: پژوهش حاضر با هدف استخراج و تحلیل الگوهای فضایی و ساختاری مسکن عشایری و بررسی بازتاب آن‌ها در معماری موقت آثار Shigeru Ban انجام شده است. روششناسی: این پژوهش از نظر ماهیت، کیفی و با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و روش تطبیقی انجام شده است. داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای، تحلیل منابع علمی معتبر و بررسی نمونه‌های موردی گردآوری شده‌اند. قلمرو جغرافیایی: شامل سکونتگاه‌های عشایری مناطق زاگرس و فلات مرکزی ایران و همچنین پروژه‌های معماری موقت Shigeru Ban از جمله Paper Log House و Paper Partition System در ژاپن، رواندا و ترکیه است. یافته‌ها و بحث: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که میان الگوهای فضایی و ساختاری مسکن عشایری و پروژه‌های معماری موقتShigeru Ban هم‌پوشانی قابل‌توجهی وجود دارد. مؤلفه‌هایی نظیر سبکی سازه، قابلیت جابه‌جایی، انعطاف‌پذیری فضایی، سرعت اجرا و سازگاری با محیط، در هر دو الگو مشاهده می‌شود. نتیجهگیری: نتایج پژوهش بیانگر آن است که الگوهای مسکن عشایری ظرفیت بالایی برای بازتفسیر در معماری موقت معاصر دارند و می‌توانند به شکل‌گیری الگوهای ساختارمندتر، انعطاف‌پذیرتر و کارآمدتر در طراحی سکونتگاه‌های موقت کمک کنند.

https://www.jsnap.ir/article_245507_e2bff097b80a164bd44fc3238dbbabf7.pdf