انجمن علمی جغرافیا و برنامه ریزی روستایی ایران مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان 2821-0530 6 1 2026 08 23 A Semantic Study of the Qashqai Yek-Sar Nazem Carpet through Clifford Geertz,'s Interpretive Anthropology مطالعه معناشناختی قالی یک‌سر‌ناظم قشقایی با رویکرد انسان‌شناسی تفسیری کلیفورد گیرتز 248412 10.22034/jsnap.2026.583763.1143 FA صبا پروین‌ جهرمی گروه علوم اجتماعی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0009-0008-5694-9879 وحید رشیدوش گروه علوم اجتماعی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0000-0002-8310-6411 یعقوب شربتیان گروه مردم‌شناسی، واحد گرمسار، دانشگاه آزاد اسلامی، گرمسار، ایران 0000-0002-0808-1146 علی باصری گروه علوم اجنماعی ، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0000-0003-3315-0884 Journal Article 2026 05 28 Introduction: The Qashqai “Yek-Sar Nâzem” carpet can be regarded as a cultural text in which a system of symbols, beliefs, and lived experiences of the Qashqai nomadic society is interwoven into its warp and weft. Within the framework of Clifford Geertz’s interpretive anthropology, the visual elements of this carpet are not merely aesthetic ornaments, but meaningful forms of cultural practice and reflections of the weavers’ collective worldview. Purpose of the research: This study aims to conduct a semantic and semiotic analysis of the Qashqai “Yek-Sar Nâzem” carpet within the framework of interpretive anthropology. It seeks to demonstrate how this woven artifact, as a “cultural text,” embodies multiple layers of meaning within the lifeworld of Qashqai tribal women. Methodology: This study employs a qualitative research design with a phenomenological approach. The data were collected through in-depth, semi-structured interviews with weavers, local informants, and experts of the Qashqai tribe, as well as through direct observation. Geographical area of research: The geographical scope of this study is Fars Province, which is recognized as one of the primary ecological regions of settlement for the Qashqai nomads. Results and Discussion: The findings indicate that the “Yek-Sar Nâzem” carpet is not merely a decorative artwork, but a reflection of the lived experience, collective memory, and value system of Qashqai women. Data analysis suggests that the carpet’s symbolic elements, including the curtain, arch, vase, tree of life, and cypress, acquire multiple and fluid layers of meaning within the weavers’ lived experience, representing concepts such as order, life, prayer, protection, generational continuity, and the human–nature relationship. Furthermore, the subjective and improvisational nature of these weavings results in the uniqueness of each piece and its direct connection to the emotional states and individual experiences of the weaver. Conclusion: The results of the study indicate that the Qashqai “Yek-Sar Nâzem” carpet can be interpreted within Geertz’s theoretical framework as a “living cultural text,” in which meaning is constructed not at the level of visual form, but through the interaction between lived experience, symbolic systems, and the socio-cultural context of production. This study highlights the active role of women in the production and reproduction of the Qashqai tribe’s material and spiritual culture, and demonstrates that the carpet, as a cultural medium, carries the identity, memory, and worldview of the nomadic community. مقدمه: قالی یک‌سرناظم قشقایی را می‌توان متنی فرهنگی دانست که در تار و پود آن، نظامی از نمادها، باورها و تجربه‌های زیسته جامعه عشایری قشقایی بازنمایی شده است .در چارچوب انسان‌شناسی تفسیری «کلیفورد گیرتز»، عناصر بصری این قالی نه صرفاً آرایه‌هایی زیباشناختی، بلکه صورت‌هایی معنادار از کنش فرهنگی و بازتابی از جهان‌بینی جمعی بافندگان تلقی می‌شوند. هدف پژوهش: این پژوهش با هدف تحلیل معناشناختی و نمادشناختی قالی یک‌سرناظم قشقایی در چارچوب انسان‌شناسی تفسیری انجام شده است و می‌کوشد نشان دهد چگونه این دست‌بافته به‌مثابه یک «متن فرهنگی» حامل لایه‌های چندگانه معنا در بستر زیست‌جهان زنان ایل قشقایی شکل می‌گیرد. روش شناسی تحقیق: روش تحقیق از نوع کیفی و با رویکرد پدیدارشناختی است و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته با بافندگان، مطلعین محلی و پژوهشگران حوزه عشایر قشقایی، به همراه مشاهده مستقیم گردآوری شده‌اند. قلمرو جغرافیایی: قلمرو جغرافیایی این پژوهش استان فارس است که به‌عنوان یکی از زیست‌بوم‌های اصلی استقرار عشایر قشقایی شناخته می‌شود. یافته ها و بحث: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که قالی یک‌سرناظم صرفاً یک اثر هنری تزئینی نیست، بلکه بازتابی از تجربه زیسته، حافظه جمعی و نظام ارزشی زنان قشقایی است. تحلیل داده‌ها حاکی از آن است که عناصر نمادین این قالی از جمله پرده، طاق، گلدان، درختِ زندگی و سرو، در بستر تجربه زیسته بافندگان معناهای چندلایه و سیال می‌یابند و مفاهیمی چون نظم، زندگی، دعا، حفاظت، تداومِ نسل و پیوند انسان با طبیعت را بازنمایی می‌کنند. همچنین ذهنی‌باف بودن این قالی‌ها موجب یکتایی هر اثر و پیوند مستقیم آن با حالات عاطفی و تجربه فردی بافنده می‌شود. نتایج: نتیجه پژوهش نشان می‌دهد که قالی یک‌سرناظم قشقایی را می‌توان در چارچوب نظری گیرتز به‌عنوان «متن فرهنگی زنده» تفسیر کرد که در آن، معنا نه در سطح فرم بصری، بلکه در تعامل میان تجربه زیسته، نظام نمادین و زمینه اجتماعی تولید می‌شود. این مطالعه بر نقش فعال زنان در تولید و بازتولید فرهنگ مادی و معنوی ایل قشقایی تأکید کرده و نشان می‌دهد قالی به‌مثابه رسانه‌ای فرهنگی، حامل هویت، حافظه و جهان‌بینی جامعه عشایری است.