انجمن علمی جغرافیا و برنامه ریزی روستایی ایران مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان 2821-0530 6 1 2026 08 23 Climatic stability and thermal comfort in Siah Chader (Case study: Zafaranlu tribe, Bachvanlu tribe, Kermanj tribe) پایداری اقلیمی و آسایش حرارتی در سیاه‌چادر (مطالعه موردی: عشایر تیره زعفرانلو، طایفه باچوانلو، ایل کرمانج) 245546 10.22034/jsnap.2026.582030.1141 FA پدرام حصاری دانشیار گروه مهندسی معماری، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه آیت الله بروجردی، لرستان، ایران. P.Hessari@Abru.ac.ir 0000-0002-1666-4245 مریم سیف شجاعی کارشناسی ارشد گروه مهندسی معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران پریسا نورمحمدی فارغ التحصیل گروه مهندسی عمران و معماری، دانشگاه تربت حیدریه، تربت حیدریه، ایران Journal Article 2026 05 17 Introduction: This study investigates the structural and cultural factors affecting energy performance and thermal comfort in black tents of nomads in the Quchan region of Khorasan Razavi. Given that humans spend a large part of their time indoors, indoor air quality and thermal comfort have a significant impact on their health, productivity, and morale. In traditional settlements, especially black tents, energy plays a vital role in providing thermal comfort and quality of life. Research Objective: To identify and analyze the structural, cultural, and climatic factors affecting energy performance and thermal comfort in black tents of the nomads of the Kermanj tribe (Bachvanlu tribe, Zafaranlu clan) in the summer regions of Quchan and the Maraveh Tepeh Qeshlaqi. Research Methodology: This study, with a qualitative approach and descriptive-analytical nature, has used a combined method of documentary studies (library and articles) and field research (in-depth interviews). The data from the two sections were analyzed qualitatively and interpretively. • Geographical scope of the study: • Summer cottage: Quchan County, Hezar Masjid Mountains, Yadak Village (from late May to early September). The climate of the region is semi-arid and cold. • Qeshlaq: Golestan Province, Maraveh Tepeh Region (from mid-October to mid-April). The climate of the semi-arid region with an average annual temperature of 18 degrees Celsius and a humidity of 61.2 percent, with an average temperature in summer above the comfort range. • Nomad: Bachvanlu tribe, Zafaranlu clan, 370 km route between Golestan and northern Khorasan Razavi. Findings and discussion: Structure and function of the black tent: • Materials: Mainly woven from goat hair and wooden poles. The mesh texture allows light to pass through and the hair fluff prevents dust from penetrating. The small holes facilitate the conduction of stove smoke to the outside. The natural expansion and contraction of the fibers provides unique thermal performance in different seasons. • Dimensions: Variable based on economic conditions, usually 7 to 12 boards (each board 1 to 1.2 meters wide and 15 meters long). • Construction: Use of individual wooden poles, with a longer middle pole to create a roof slope and prevent rainwater from accumulating. The goat hair material prevents water from penetrating. • Lighting: In the past, lanterns and round-burning lamps, today solar panels. • Interior space: Different in summer and winter according to the needs of use in each season. Results: As a prominent example of sustainable architecture, with minimal environmental impact and high adaptability, the black tent inspires contemporary sustainable architectural solutions to optimize energy consumption and pay attention to cultural-social dimensions in the design of living spaces. مقدمه: این پژوهش به بررسی عوامل ساختاری و فرهنگی مؤثر بر عملکرد انرژی و آسایش حرارتی در سیاه‌چادرهای عشایر منطقه قوچان، خراسان رضوی می‌پردازد. با توجه به اینکه انسان‌ها بخش عمده‌ای از زمان خود را در محیط‌های داخلی سپری می‌کنند، کیفیت هوای داخلی و آسایش حرارتی تأثیر بسزایی بر سلامت، بهره‌وری و روحیه آن‌ها دارد. در سکونتگاه‌های سنتی، به‌ویژه سیاه‌چادرها، انرژی نقشی حیاتی در تأمین آسایش حرارتی و کیفیت زندگی ایفا می‌کند. هدف پژوهش: شناسایی و تحلیل عوامل ساختاری، فرهنگی و اقلیمی مؤثر بر عملکرد انرژی و آسایش حرارتی در سیاه‌چادرهای عشایر ایل کرمانج (طایفه باچوانلو، تیره زعفرانلو) در مناطق ییلاقی قوچان و قشلاقی مراوه‌تپه. روش شناسی تحقیق: این تحقیق با رویکرد کیفی و ماهیت توصیفی-تحلیلی، از روش ترکیبی مطالعات اسنادی (کتابخانه‌ای و مقالات) و تحقیق میدانی (مصاحبه عمیق) بهره گرفته است. داده‌های حاصل از دو بخش، به‌صورت کیفی و تفسیری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته‌اند. • قلمروجغرافیایی پژوهش: • ییلاق: شهرستان قوچان، کوه‌های هزار مسجد، روستای یدک (از اواخر اردیبهشت تا اوایل شهریور). اقلیم منطقه نیمه‌خشک و سرد است. • قشلاق: استان گلستان، منطقه مراوه‌تپه (از اواسط مهر تا اواسط فروردین). اقلیم منطقه نیمه‌خشک با میانگین دمای سالانه 18 درجه سانتی‌گراد و رطوبت 61.2 درصد، که میانگین دمای آن در تابستان بالاتر از محدوده آسایش است. • کوچ: طایفه باچوانلو، تیره زعفرانلو، مسیر 370 کیلومتری بین گلستان و شمال خراسان رضوی. یافته ها و بحث: ساختار و عملکرد سیاه‌چادر: • مصالح: عمدتاً از موی بز بافته شده و تیرک‌های چوبی. بافت مشبک امکان عبور نور را فراهم کرده و پرزهای مو، از نفوذ گرد و غبار جلوگیری می‌کنند. حفره‌های ریز، هدایت دود اجاق به بیرون را تسهیل می‌نمایند. خاصیت انبساط و انقباض طبیعی الیاف، عملکرد حرارتی منحصربه‌فردی در فصول مختلف ارائه می‌دهد • ابعاد: متغیر بر اساس وضعیت اقتصادی، معمولاً 7 تا 12 تخته (هر تخته 1 تا 1.2 متر عرض و 15 متر طول). • برپایی: استفاده از تیرک‌های چوبی فرد، با تیرک میانی بلندتر برای ایجاد شیب سقف و جلوگیری از تجمع آب باران. جنس موی بز مانع نفوذ آب می‌شود. • روشنایی: در گذشته فانوس و چراغ گردسوز، امروزه پنل‌های خورشیدی. • فضای داخلی: متفاوت در تابستان و زمستان با توجه به نیازهای کاربری در هر فصل. نتایج: سیاه‌چادر به‌عنوان نمونه‌ای بارز از معماری پایدار، با حداقل اثر زیست‌محیطی و قابلیت انطباق بالا، الهام‌بخش راهکارهای معماری پایدار معاصر در جهت بهینه‌سازی مصرف انرژی و توجه به ابعاد فرهنگی-اجتماعی در طراحی فضاهای زیستی است.