انجمن علمی جغرافیا و برنامه ریزی روستایی ایران مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان 2821-0530 5 2 2026 01 21 Identification and evaluation of the potential of Geotourism in the path of sustainable development of rural areas in Sarvabad (Uramanat) County شناسایی و ارزیابی توان های زمین گردشگری در مسیر توسعه پایدار نواحی روستایی شهرستان سروآباد (اورامانات) 137 150 245258 10.22034/jsnap.2026.580052.1139 FA مهری کنعانی کارشناسی ارشد ژئومورفولوژی، گروه ژئومورفولوژی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. ممند سالاری استادیار گروه ژئومورفولوژی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. Journal Article 2026 04 30 Introduction: Tourism is one of the main factors of sustainable development in economic, social, cultural and environmental terms, and special attention has been paid to this issue in recent years. One of the effective and combined paths towards sustainable development of societies is geotourism, the condition for which is the identification of geotourism potentials in the form of geosites in regions, which, in addition to introducing and identifying them, also have a conservation approach as a central focus. Therefore, the geotourism approach, given that it is a combination of identifying, evaluating, and determining the status and potential of attractions along with the conservation dimension, is very effective in creating economic flow from the center to the periphery. Given that most sites and attractions are in rural and sub-urban environments, geotourism is a suitable context for the sustainable development of rural areas. Objectives: This research evaluates the geotourism of Sarvabad County in the form of identifying geosites and analyzing their status as a suitable platform for sustainable development of the territory centered on villages.. Geographical Context: The study area of this research is Sarvabad County and its villages in Kurdistan Province, as one of the traditional and nomadic territories of Iran. Results and Discussion: The findings from the identification of geosites showed that the potential of geotourism and sites in the study area are distributed, especially densely, within the villages of the Oramanet zone, and the identified sites had different morphotypes. The results of the evaluation of geosites using the Brilha method also showed that the geosites of Oraman Takht, Darian Dam Lake, Sirvan River, and Darband Dezli received the highest scores with 12.35, 12.3, 12, and 11.3, respectively, and therefore have a high potential for establishing and developing tourism patterns on the path of sustainable development. Conclusion: The results of this research showed that in the study area, there are a number of geosites with different morphotypes and a combination of different values. On the other hand, the study area is a cultural zone with a global registration and a large number of villages. Therefore, the final results of this study showed that the sum of these conditions, when combined, has a potential for designing sustainable tourism patterns depending on each region, as well as designing geopark issues at the level of the entire region, which lays the foundation for sustainable socio-economic development and ultimately sustainable territorial development of the study area. مقدمه: گردشگری از عوامل اصلی توسعه پایدار در سطوح اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیستمحیطی است که در سالهای اخیر توجه ویژهای به این موضوع شده است. یکی از مسیرهای موثر و ترکیبی در مسیر توسعه پایدار جوامع، زمین گردشگری است که شرط آن شناسایی پتانسیلهای زمین گردشگری در قالب سایتها در سطح مناطق میباشد که ضمن معرفی و شناسایی آنها رویکرد حفاظت نیز دارای محوریت است. بنابراین رویکرد زمین گردشگری با توجه به آن که ترکیبی از شناسایی، ارزیابی و تعیین جایگاه و توان جاذبهها همراه با بعد حفاظت میباشد در ایجاد جریان اقتصادی از مرکز به پیرامون بسیار موثر است و با توجه به آن که غالب سایت ها و جاذبهها در محیطهای روستایی و پیرامون شهری هستند، بنابراین زمین گردشگری زمینهای مناسب برای توسعه پایدار نواحی روستایی و حتی جوامع عشایری موجود در این نواحی میباشد. هدف: در این پژوهش به ارزیابی زمین گردشگری شهرستان سروآباد در قالب شناسایی ژئوسایتها و نیز تحلیل جایگاه و وضعیت آنها به عنوان زمینه و بستری مناسب برای توسعه پایدار سرزمینی با محوریت روستاها و جوامع عشایری پرداخته شده است. روششناسی: پژوهش حاضر از بعد هدف کاربردی بوده و به لحاظ روش و ماهیت توصیفی- تحلیلی است. با این اوصاف در جهت انجام کامل پژوهش، از مطالعات تئوریک و کتابخانهای با هدف بسط نظری موضوع و نیز مطالعات میدانی چند نوبته در راستای شناسایی سایتها و نیز گردآوری دادهها از طریق سنجش سایتها بر اساس مدل بریلها بهره گرفته شده است. قابل اشاره است در طول فرایند پژوهش از نقشههای توپوگرافی، زمینشناسی منطقه و نیز گوگل ارث و GIS جهت تکمیل بهتر فرایندهای فوق کمک گرفته شد. با این اوصاف پژوهش مذکور ترکیبی از شناسایی ژئوسایتها، ارزیابی آنها با روش بریلها بر اساس نظر کارشناسان و نهایتا تشریح وضعیت و جایگاه هر ژئوسایت است که در نهایت سندهای محیطی هر سایت در فرایند توسعه پایدار سرزمینی کمک کننده است. قلمرو جغرافیایی: محدوده مطالعاتی این پژوهش شهرستان سروآباد و روستاهای آن در استان کردستان به عنوان یکی از قلمروهای سنتی و عشایری ایران است. یافته‌ها و بحث: یافتههای حاصل از شناسایی ژئوسایت ها نشان داد که توانهای زمین گردشگری و سایتها در سطح منطقه مطالعاتی به ویژه با تراکم در محدوده روستاهای پهنه اورامانات پراکنش دارند و ضمن آن سایتهای شناسایی شده دارای مورفوتیپهای متفاوت بودند. نتایج حاصل از ارزیابی ژئوسایتها با روش بریلها نیز نشان داد ژئوسایتهای اورامان تخت، دریاچه سد داریان، رودخانه سیروان و تنگ دربند دزلی به ترتیب با 35/12، 3/12، 12 و 3/11 بالاترین امتیاز را گرفتند و بنابراین قابلیت بالایی را در برقراری و توسعه الگوهای گردشگری در مسیر توسعه پایدار دارند. نتیجهگیری: نتایج این پژوهش نشان داد که در محدوده مطالعاتی، تعدد ژئوسایتها با مورفوتیپهای متفاوت و ترکیبی از ارزشهای متفاوت قرار دارند. از طرفی محدوده مطالعاتی به عنوان یک پهنه فرهنگی غتی با ثبت جهانی و با تعدد روستاها و الگوهای عشایری میباشد. بنابراین نتایج نهایی این پژوهش نشان داد که مجموع این شرایط در ترکیب با هم، پتانسیلی مستعد برای طرح الگوهای گردشگری پایدار بسته به هر ناحیه و نیز طرح مباحث ژئوپارک در سطح کل منطقه است که زمینه ساز توسعه پایدار اقتصادی- اجتماعی و در نهایت توسعه پایدار سرزمینی منطقه مطالعاتی میباشد.

https://www.jsnap.ir/article_245258_a22e76bb75c0afd4bcb1672f6d84e82c.pdf